TE WHAKAPUTANGA HĒTI O TE TAU 1965, I HANGAIA E TE KAUNIHERA WATIKANA TUARUA:
TAUPAPA
TE MANA HUI
MŌ TE TŪMATAITI WHAKAPONO
TE TIKA O TE TANGATA TAKITAHI ME NGĀ HAPORI
KI TE TŪMATAITI HAPORI ME TE TŪMATAITI I NGĀ TAKE WHAKAPONO
1. Kei te piki haere te mōhio o te iwi o tō tātou wā ki te mana o te tangata, ā, kei te piki haere te tokomaha o te hunga e tono ana kia whai whakaaro nui, kia whakamahi hoki te tangata i roto i ā rātou mahi i ō rātou ake whakaaro tika me te herekore, e arahina ana e te whakaaro o te kawenga, kaua e nekehia e te akiaki. Waihoki, kei te karanga rātou kia wehewehea te mana tūmatanui e te ture, kia kore ai e tino herea te whānuitanga o te herekore tika, o te takitahi me ngā hononga. Ko tēnei tono mō te herekore i roto i te hapori tangata e pā ana ki ngā taonga o te wairua tangata, inā koa ko ērā e pā ana ki te whakamahi noa i te whakapono i roto i te hapori. Me te aro nui ki ēnei wawata o te hinengaro me te whai kia whakapuaki i te rite o ēnei ki te pono me te tika, ka ako tēnei Kaunihera o te Vatican i te tikanga tapu me te whakaakoranga a te Hāhi, me te whakaatu i ngā mea hou, e rite tonu ana ki ngā mea tawhito.
Tuatahi, e whakaae ana te Kaunihera tapu kua whakakitea e te Atua ki te tangata te huarahi e taea ai e te tangata te whakaora me te kite i te harikoa i roto i a te Karaiti, mā te mahi ki a Ia. E whakapono ana mātou kei roto i te Hāhi Katorika me te Hāhi Āpotoro tēnei karakia pono, i tukua ai e te Ariki, e Ihu, te mahi ki te hora i tēnei karakia ki ngā tāngata katoa, me te mea ki ngā Apotoro: "Na reira haere, meinga ngā iwi katoa hei akonga, iriiria i runga i te ingoa o te Matua, o te Tama, o te Wairua Tapu, me te whakaako i a rātou kia mau ki ngā mea katoa i whakahaua e ahau ki a koutou" (Mt 28:19-20). Mō rātou, me rapu te pono i te tangata katoa, inā koa mō te Atua me tana Hāhi, ā, ina mōhio rātou ki tēnei karakia, me awhi me te mahi i tēnei karakia.
E whakaae ana hoki te Kaunihera tapu ko ēnei mahi ka pā, ka herea hoki ngā hinengaro o te tangata, ā, ko te pono ka whakatau i a ia anō mā te kaha o te pono tonu, e ngotea ana ki ngā wairua mā te ata engari mā te kaha. Ināianei, nā te mea ko te herekoretanga whakapono e hiahiatia ana e te tangata hei whakatutuki i tā rātou herenga ki te karakia ki te Atua e pā ana ki te ārai i te akiaki i roto i te hapori ā-iwi, ka waiho tonutia te whakaakoranga Katorika tuku iho e pā ana ki te kawenga matatika o ngā tāngata takitahi me ngā hapori ki te whakapono pono me te Hāhi kotahi a te Karaiti. I tua atu, i roto i te aro atu ki tēnei pono whakapono, e whai ana te Kaunihera tapu ki te whakawhanake i te whakaakoranga a ngā Pāpa hou mō ngā tika kore e taea te takahi o te tangata me te tikanga ture o te hapori.
KAUPAPA I
TE WHAKAARO WHĀNUI MŌ TE TŪMATAITI WHAKAPONO
Te kaupapa me te turanga o te herekore whakapono
2. E whakapuaki ana tēnei Kaunihera o te Vatican he tika tō te tangata ki te herekore whakapono. Ko tēnei herekoretanga kei roto i te meka me ārai te katoa i te akiaki, ahakoa nā te tangata takitahi, nā ngā rōpū pāpori rānei, nā tētahi mana tangata rānei, kia kore ai tetahi e akiakihia ki te mahi i runga i tōna hinengaro i roto i ngā take whakapono, kia kore ai tetahi e āraia ki te mahi i runga i tōna hinengaro, i te tūmataiti, i te aroaro o te marea rānei, i a ia anake, i roto rānei i te hononga ki ētahi atu, i roto i ngā rohe tika. E whakapuaki ana anō hoki ko te tika ki te herekore whakapono e tū pono ana i runga i te mana o te tangata, e mārama ana ki te kupu whakakitea a te Atua me te whakaaro tūturu tonu. Me mōhio tēnei tika o te tangata ki te herekore whakapono i roto i te ture o te hapori, kia waiho ai hei tika tangata.
Nā te mana o te tangata, nā te mea he tangata whai whakaaro nui, he tangata whai mana motuhake, ā, nā reira, he kawenga whaiaro anō hoki tā rātou, e akiakihia ana e tō rātou ake āhua, ā, he kawenga ā-tikanga tā rātou ki te rapu i te pono, inā koa ko ngā mea e pā ana ki te whakapono. E tika ana hoki kia whakaae rātou ki te pono e mōhiotia ana, kia whakarite hoki i ō rātou oranga katoa kia rite ki ōna hiahia. Engari, kāore e taea e te tangata te whakatutuki i tēnei herenga i runga i te huarahi e tika ana mō tō rātou ake āhua, ki te kore rātou e whiwhi i te herekore hinengaro me te ārai i te akiaki a waho. Nō reira, ko te tika ki te herekore whakapono ehara i te mea i ahu mai i te āhua whaiaro o te tangata, engari i runga i tō rātou ake āhua. Nō reira, kei te mau tonu te tika ki tēnei ārai ahakoa mō te hunga kāore e whakatutuki i te herenga ki te rapu me te piri ki te pono, ā, ko tōna whakamahinga, ki te mau tonu te tikanga tika a te iwi, kāore e taea te aukati.
Te herekoretanga whakapono me te hononga o te tangata ki te Atua
3. Ka mārama ake tēnei katoa ki te hunga e whakaaro ana ko te ture atua te paerewa matua o te oranga tangata—he ture pumau, he ture whai take, he ture whānui—e whakahau ana, e ārahi ana, e whakahaere ana hoki te Atua i te ao me ngā ara o te hapori tangata i runga i te hoahoa o tōna whakaaro nui me tōna aroha. Ka meinga e te Atua te tangata hei kaiuru ki tēnei ture, kia mōhio ai tātou ki te pono pumau, mā te atawhai ngawari o te Atua. Nō reira, he kawenga tō te katoa, ā, he tika anō hoki, ki te rapu i te pono i roto i ngā take whakapono, kia taea ai e rātou, mā te whakamahi i ngā huarahi tika, te whakatau tika me te pono o te hinengaro.
Nā, me rapu te pono i tētahi huarahi e tika ana mō te mana o te tangata me tōna āhua pāpori, arā, mā te uiui noa, te whakamahi i te whakaako, te mātauranga, te whakawhitiwhiti kōrero me te kōrero, e whakamārama ai ētahi ki ētahi atu i te pono kua kitea e rātou, e whakaponohia ana rānei kua kitea e rātou, hei āwhina tetahi i tetahi i te rapunga i te pono; ā, kia mōhiotia tēnei, me tino whakaaetia me te whakaae takitahi.
Mā roto i tōna hinengaro ka kite te tangata, ka mōhio ki ngā whakahau a te ture atua; he hinengaro e tika ana kia whaia e ia i roto i ana mahi katoa kia tae atu ai ki te Atua, ko ia tōna mutunga. Nō reira, kāore e taea te akiaki i a ia ki te mahi i runga i tōna hinengaro. Kāore hoki e taea te aukati i a ia ki te mahi i runga i tōna hinengaro, inā koa i roto i ngā take whakapono. Nā te mea ko te mahi i te whakapono, i runga i tōna āhua, kei roto i ngā mahi ā-roto tūao me te kore utu e hono tika ai te tangata ki te Atua: kāore e taea te whakahau, te aukati rānei i ēnei momo mahi e te mana tangata noa iho. Ā, ko te āhua pāpori o te tangata e hiahia ana kia whakakitea e ia āna mahi whakapono ā-roto, kia kōrero ia ki ētahi atu i roto i ngā take whakapono, kia whakapuakina e ia tōna whakapono i roto i te huarahi hapori.
Nō reira, he whakakino ki te tangata, ki te tikanga hoki kua whakatūria e te Atua mā te tangata, mēnā ka whakakahoretia te mana whakahaere whakapono i roto i te hapori, i a ia e pupuri ana i te tikanga tika a te marea.
Hei tāpiri atu ki tēnā, ko ngā mahi whakapono, e hono ana te tangata ki te Atua i runga i ō rātou whakapono hohonu, i runga i te tūmataitinga, i te aroaro o te marea, ka hipa ake i te tikanga o te ao me te ao tūroa. Nō reira, ko te mana whakahaere ā-iwi, ko tana kaupapa tika he tiaki i te pai o te katoa i roto i te wā, me whakaae me te whakatenatena i te oranga whakapono o ōna tāngata; heoi, ka hipa ake i tōna mana mēnā ka ngana ki te whakahaere, ki te aukati rānei i ngā mahi whakapono.
Te herekoretanga o ngā hapori whakapono
4. Me mōhio hoki te herekoretanga, te ārai rānei i te akiaki i ngā take whakapono, e pā ana ki ngā tāngata takitahi, ina mahi tahi rātou. Nā te mea ko te āhua pāpori o te tangata me te whakapono tonu e hiahia ana kia whai hapori whakapono.
Ko ēnei hapori, ki te kore e takahia ngā whakaritenga tika o te tikanga tūmatanui, e tika ana kia wātea ki te whakahaere i a rātou anō i runga i ā rātou ake ture, ki te whakahonore i te Atuatanga mā te karakia tūmatanui, ki te āwhina i ō rātou mema ki te whakahaere i te oranga whakapono me te tautoko i a rātou ki ngā whakaakoranga, me te whakatairanga i ngā umanga e mahi tahi ai ngā mema ki te whakarite i ō rātou ake oranga i runga i ā rātou ake mātāpono whakapono.
Kei ngā hapori whakapono te tika kia kaua e āraia e ngā tikanga ture, e ngā mahi whakahaere rānei a te mana whakahaere ā-iwi i te pōtitanga, te whakangungu, te whakatūnga me te whakawhiti i ā rātou ake minita, te whakawhitiwhiti kōrero ki ngā mana whakapono me ngā hapori kei ētahi atu wāhi o te ao, te whiriwhiri rānei i ngā whare karakia me te hoko me te whakamahi i ngā whenua e tika ana.
Kei ngā hapori whakapono anō hoki te tika kia kaua e āraia ki te whakaako me te whakapuaki i tō rātou whakapono ki te marea, ā-waha, ā-tuhi hoki. Heoi, i te hora i te whakapono me te whakauru i ngā tikanga, me karo tonu i ngā mahi katoa e whakaatu ana i te akiaki, i te tinihanga, i te whakatenatena rānei, inā koa ka mahi tahi me te hunga kore mātauranga, te hunga rawakore rānei. Me whakaaro tēnei whanonga he takahi i ōna ake tika, he takahi hoki i ngā tika o ētahi atu.
Kei roto hoki i te herekoretanga whakapono te tika o ngā hapori whakapono ki te whakapuaki noa i te uara motuhake o tā rātou kaupapa hei whakarite i te hapori me te whakaora i ngā mahi katoa a te tangata. Hei whakamutunga, ko te tika o ngā tāngata takitahi, e akiakihia ana e ō rātou ake kare ā-roto whakapono, ki te huihui noa, ki te whakatū rānei i ngā hononga mātauranga, ahurea, atawhai, me te pāpori, e ahu mai ana i te āhua pāpori o te tangata me te āhua tonu o te whakapono.
Te herekoretanga whakapono o te whānau
5. He tika tō ia whānau, hei hapori whai mana taketake, kia whakahaere noa i tōna oranga whakapono ā-whare i raro i te arataki a ngā mātua. He tika tō ngā mātua ki te whakatau i te momo mātauranga whakapono hei hoatu ki ā rātou tamariki, e ai ki ō rātou ake whakapono. Nō reira, me whakaae te mana whakahaere ā-iwi ki te tika o ngā mātua ki te whiriwhiri i ngā kura, i ētahi atu huarahi mātauranga rānei me te herekore pono, me te kore e whakatakoto i ngā taumahatanga hē, tika, ā-kore rānei, ki runga i a rātou mō tēnei herekore whiriwhiri. Hei tāpiri, ka takahia ngā tika o ngā mātua mēnā ka akiakihia ngā tamariki ki te haere ki ngā akoranga kura kāore e rite ana ki ngā whakapono whakapono a ngā mātua, mēnā rānei ka whakatinanahia he pūnaha mātauranga kotahi e kore rawa e whakaurua te whakaakoranga whakapono.
Te whakatairanga i te herekore whakapono
6. I te mea ko te pai whānui o te hapori, arā, ko te huinga o ngā āhuatanga o te oranga pāpori e taea ai e te tangata te whakatutuki i tōna ake tino pai, e whakawhirinaki ana ki te pupuri i ngā tika me ngā kawenga o te tangata, ko te tiakitanga o te tika ki te herekoretanga whakapono e pā ana ki ngā tāngata whenua, ki ngā mana whakahaere ā-iwi, ki te Hāhi me ētahi atu hapori whakapono, i runga i te āhua motuhake o ia tangata, me te whai whakaaro ki ā rātou herenga ki te pai whānui.
Ko te tiaki me te whakatairanga i ngā tika tangata kāore e taea te takahi he kawenga nui o ngā mana whakahaere ā-iwi katoa. Nō reira, me whai mana te mana whakahaere ā-iwi ki te kawenga mō te tiaki i te herekoretanga whakapono o ngā tāngata katoa mā roto i ngā ture tika me ētahi atu huarahi e tika ana, me te whakahaere i ngā āhuatanga pai e whakatairanga ana i te oranga whakapono, kia taea ai e ngā tāngata te whakamahi tika i ō rātou tika whakapono me te whakatutuki i ā rātou kawenga, ā, kia taea ai e te hapori tonu te whiwhi i ngā manaakitanga o te tika me te rangimārie e puta mai ana i te pono o te tangata ki te Atua me Tōna hiahia tapu.
Ki te mea, i runga i ngā āhuatanga motuhake o ngā iwi, ka whakawhiwhia he mana motuhake ā-iwi ki tētahi hapori whakapono i roto i te whakaritenga ture o te hapori, he mea tika kia whakamanahia, kia whakautehia hoki te tika ki te herekore i roto i ngā take whakapono mō ngā tāngata katoa me ngā hapori whakapono.
Hei whakamutunga, me whakarite e te mana whakahaere ā-iwi kia kaua rawa e tukinotia te ōritetanga ture o ngā tāngata whenua, e pā ana hoki ki te pai whānui o te hapori, mō ngā take whakapono, ahakoa i te taha huna, i te taha whānui rānei, nā te mea kāore he whakahāwea i waenganui i a rātou.
Nō reira, kāore e taea e te mana tūmatanui te akiaki i ngā tāngata whenua, mā te akiaki, te whakamataku, me ētahi atu huarahi rānei, kia whakaae, kia whakarē rānei i tētahi whakapono, kāore hoki e taea te aukati i tētahi ki te whakauru atu, ki te wehe atu rānei i tētahi hapori whakapono. Ā, he mea tino rerekē rawa atu ki te hiahia o te Atua me ngā mana tapu o te tangata me te whānau ina whakamahia te kaha i roto i tētahi āhua hei whakakore, hei pehi rānei i te whakapono, ahakoa i roto i te tangata katoa, i roto i tētahi rohe motuhake, i roto rānei i tētahi rōpū motuhake.
Ngā rohe o te herekore whakapono
7. Kei roto i te hapori tangata te mana ki te herekore whakapono, nō reira, kei raro i ētahi ture e whakahaere ana i tōna whakamahinga.
I roto i te whakamahi i ngā herekoretanga katoa, me whai te tangata i te kaupapa matatika o te kawenga whaiaro me te kawenga pāpori: i roto i te whakamahi i ō rātou tika, ka herea ia tangata me ia rōpū pāpori e te ture matatika ki te whai whakaaro ki ngā tika o ētahi atu, ki ō rātou ake kawenga ki ētahi atu, me te pai whānui o te katoa. Me mahi te tangata i runga i te tika me te atawhai tangata ki te katoa.
Hei tāpiri atu, nā te mea he tika tā te hapori whānui ki te tiaki i a ia anō mai i ngā mahi tukino ka puta i raro i te whakapae o te herekore whakapono, ko te kawenga matua o te mana whakahaere te whakarato i tēnei tiakitanga. Heoi, kaua tēnei e mahia mā te kore whakaaro noa, mā te tautoko hē rānei i tētahi taha, engari kia rite ki ngā tikanga ture e rite ana ki te tikanga matatika. E hiahiatia ana ēnei tikanga mō te tiakitanga whai hua o ēnei tika mō ngā tāngata katoa, mō te taurite rangimārie o aua tika, mō te whakatairanga tika i te rangimārie tūmatanui pono, arā, te noho tahi i roto i te tika pono, me te tiaki tika i te matatika tūmatanui. Ko ēnei katoa he wāhanga matua o te pai whānui, ā, kei roto i te ariā o te tikanga tūmatanui. Hei tāpiri atu, me whai i te kaupapa o te herekoretanga whānui i roto i te hapori, e ai ki tēnei me mōhio whānuitia te herekoretanga mō te tangata, ā, me whakawhāiti noa i te wā me te nui e tika ana. Mātauranga mō te whakamahi i te herekoretanga
8. He maha ngā āhuatanga e pēhia ana ngā tāngata o tō tātou wā, ā, kei roto rātou i te mōrearea o te tango i tō rātou ake mana whiriwhiri. Heoi anō, he tokomaha e hiahia ana ki te whakahē i ngā ngohengohe katoa i raro i te whakapae o te herekoretanga, ā, ki te whakaiti i te whakaute ki te ngohengohe tika.
Nō reira, ka akiaki tēnei Kaunihera o te Vatican i te katoa, engari ko te hunga e whai kawenga ana mō te whakaako i ētahi atu, kia kaha ki te hanga i ngā tāngata kia ngohengohe ai rātou ki te mana tika, kia aroha ai ki te herekoretanga pono; he tāngata e whakatau ana i ngā mea me ā rātou ake paearu i runga i te māramatanga o te pono, e whakarite ana i ā rātou mahi me te whakaaro kawenga, ā, e whai ana ki te tautoko i ngā mea pono me ngā mea tika katoa, me te harikoa ki te hono i ā rātou mahi ki ētahi atu.
Nō reira, me whakahau hoki te herekoretanga whakapono kia whai wāhi ai ngā tāne ki te mahi tika ake i roto i te oranga pāpori.
UPOKO II
TE HEREKORE O TE HĀKARI I RUNGĀ I TE MĀRAMA O TE WHAKAKITE
Te kaupapa o te herekoretanga whakapono
He hohonu te pūtake o ōna pakiaka i roto i te Whakakitenga
9. Ina whakapuakina e tēnei Kaunihera o te Vatican te tika o te tangata ki te herekore whakapono, ka whakatūria tana whakapuakitanga ki te mana o te tangata, ā, kua tino kitea ake ngā tono a te tangata i roto i ngā wheako o ngā rautau. Heoi anō, ko tēnei kaupapa herekore e ahu mai ana i te Whakakitenga Atua, nō reira me mātua pupuri tonu e ngā Karaitiana. Ahakoa kāore te Whakakitenga e whakaū ana i te tika ki te ārai i te akiaki o waho i roto i ngā take whakapono, heoi anō e whakaatu ana i te mana o te tangata i roto i tōna katoa, e whakaatu ana i te huarahi a te Karaiti ki te herekore tangata i roto i te whakatutuki i te herenga ki te whakapono ki te kupu a te Atua, ā, e whakaako ana i a tātou ki te wairua me mōhio me te whai e ngā ākonga o tēnei Kaiwhakaako i roto i ngā mea katoa. Mā tēnei katoa e whakamārama ngā mātāpono whānui i whakatūria ai te kaupapa o tēnei Whakapuakitanga mō te herekore whakapono. I runga ake i ngā mea katoa, ko te herekore whakapono i roto i te hapori e tino rite ana ki te herekore o te mahi whakapono Karaitiana.
Te herekoretanga o te mahi whakapono
10. Ko tētahi o ngā mātāpono tino nui o te whakaakoranga Katorika, kei roto i te Kupu a te Atua, ā, e whakaakona tonutia ana e ngā Matua, ko te tangata, i roto i te whakapono, me whakautu noa ki te Atua, ā, nō reira, kaua tetahi e akiakihia kia awhi i te whakapono ahakoa kāore i pai. Nā te mea he mea tuku noa te mahi whakapono, nā te mea ko te tangata, kua hokona e te Karaiti te Kaiwhakaora, ā, kua karangatia e Ihu Karaiti ki te whāngai tamariki, kāore e taea te piri ki te Atua e whakaatu ana i a ia anō, ki te kore ia e kumea e te Matua, ka hoatu ki te Atua te koha whakaaro nui me te kore utu o te whakapono. Nō reira, he tino rite ki te āhua o te whakapono kia kaua e whakaaetia tetahi momo whakahau a te tangata i roto i ngā take whakapono. Nō reira, he nui te āwhina a te tikanga herekore whakapono ki te whakatairanga i taua āhua o ngā mahi e taea ai e te tangata te tono ngāwari ki te whakapono Karaitiana, te awhi i a ia i runga i tōna ake hiahia, me te whakapuaki kaha i roto i ngā āhuatanga katoa o ō rātou oranga.
Te whanonga a te Karaiti me ngā Apotoro
11. He pono ka karanga te Atua i ngā tāngata kia mahi ki a ia i roto i te wairua me te pono, nō reira, he mea here ki te hinengaro, engari kāore i te akiakihia. E whakaaro ana hoki te Atua ki te mana o te tangata i hangaia e ia, me whakahaere e tōna ake hiahia, me te whiwhi i te herekoretanga. I tino kitea tēnei i roto i a Karaiti Ihu, i whakakitea pai ai e te Atua ia ia anō, i whakakitea ai hoki ōna ara. Ina hoki, ko te Karaiti, ko ia tō tātou Kaiako, ko te Ariki, he ngākau mahaki, he ngākau papaku, i kukume manawanui i ngā ākonga, i karanga hoki. He pono i tautoko ia, i whakaū hoki i tana kauwhau ki ngā merekara, hei whakaoho, hei whakakaha i te whakapono o ana kaiwhakarongo, engari ehara i te mea hei akiaki i a rātou. I riria e ia te kore whakapono o te hunga i whakarongo ki a ia, engari i waiho te whiu ki te Atua mō te rā whakawa. I tana tononga i ngā Apotoro ki te ao, i mea ia ki a rātou: "Ko te tangata e whakapono ana, e iriiria ana, ka whakaorangia; ko te tangata ia e kore e whakapono, ka whakataua te he" (Maka 16:16). Engari i te mōhio ia kua ruia ngā taru ki roto i te witi, i whakahau ia kia waiho kia tupu ngā mea e rua tae noa ki te kotinga, ka puta i te mutunga o te ao. I te whakarērea e ia te noho hei Karaiti tōrangapū, hei rangatira hoki mā te kaha, i pai ake ia ki te kī ko ia te Tama a te Tangata, i haere mai "ki te mahi, ki te tuku i tōna ora hei utu mō te tini" (Maka 10:45). I whakakitea e ia a ia anō hei Pononga tino tika a te Atua, "e kore e whatiwhati i te kakaho i mangungu, e kore hoki e tineia te muka e mura ana" (Mātiu 12:20). I whakaae ia ki te mana whakahaere ā-iwi me ōna tika, me te whakahau kia utua ngā takoha ki a Hiha, engari i whakatūpato mārama ia me whakaute ngā tika teitei o te Atua: "Hoatu ki a Hiha ngā mea a Hiha, ki te Atua hoki ngā mea a te Atua" (Mātiu 22:21). Hei whakamutunga, mā te whakaoti i te mahi whakaoranga i runga i te ripeka, kia whiwhi ai i te whakaoranga me te herekoretanga pono mō te tangata, i whakaotia e ia tana whakakitenga. I whakaatu ia i te pono, engari kāore ia i pai ki te akiaki i te hunga i whakahē i a ia. Nā te mea kāore tōna rangatiratanga e tiakina e te kaha, engari ka whakatūria mā te whakaatu i te pono me te whakarongo ki a ia, ā, ka tipu ake i te aroha i kukume mai ai a te Karaiti, i whakaarahia i runga i te ripeka, i te tangata ki a ia anō.
I akona ngā Apotoro e te kupu me te tauira a te Karaiti, ā, i whai i taua ara anō. Mai anō i ngā rā tuatahi o te Hāhi, i kaha ngā ākonga a te Karaiti ki te ārahi i te iwi ki te whakaae ki a te Karaiti hei Ariki, ehara i te mea mā te akiaki, mā te mahi tinihanga rānei, kāore e tika mō te Rongopai, engari i runga ake i ngā mea katoa mā te mana o te kupu a te Atua. I whakapuakina e rātou ki te katoa te mahere a te Atua, te Kaiwhakaora, "e hiahia ana kia ora ngā tāngata katoa, kia mōhio hoki ki te pono" (1 Timoti 2:4); engari i taua wā anō, i whakaute rātou i te hunga ngoikore, tae atu ki te hunga he, e whakaatu ana me pēhea "ka kōrerotia e ia tangata āna mahi ki te Atua" (Roma 14:12), ā, i taua wā tonu, me whakarongo ki tōna hinengaro. Pērā i a te Karaiti, i whakapau kaha tonu ngā Apotoro ki te whakaatu i te pono o te Atua, me te maia ki te kauwhau me te maia nui atu ki te aroaro o te iwi me ngā mana whakahaere, "te kupu a te Atua me te māia" (Ngā Mahi 4:31). I whakapono hoki rātou me te whakapono pumau ko te Rongopai tonu te mana o te Atua hei whakaora i te hunga katoa e whakapono ana. Nō reira, i te whakahawea ki ngā "patu o te kikokiko" katoa, me te whai i te tauira o te ngākau mahaki me te ngākau mahaki o te Karaiti, ka kauwhau rātou i te kupu a te Atua, me te whakawhirinaki katoa ki tōna mana atua hei whakangaro i ngā mana e hoariri ana ki te Atua, hei ārahi hoki i te tangata ki te whakapono me te ngohengohe ki a te Karaiti. Pērā i te Ariki, i whakaae ngā Apotoro ki te mana ā-iwi tika: "Kāore he mana engari ko te mea kua whakatūria e te Atua," te whakaako a te Apotoro, ā, nō reira ka whakahau ia: "Kia ngohengohe te katoa ki ngā mana whakahaere..." "Ko te tangata e whakakeke ana ki te mana, e whakakeke ana ia ki te tikanga kua whakatūria e te Atua" (Roma 13:1-2). I taua wā anō, kāore rātou i wehi ki te whakahē i te mana tūmatanui i te wā i whakahē ai ki te hiahia tapu o te Atua: "Me whakarongo tātou ki te Atua, kaua ki te tangata" (Ngā Mahi 5:29). He tini ngā mātire me ngā tāngata pono kua whai i tēnei ara puta noa i ngā rautau me te ao katoa.
E whai ana te Hāhi i ngā tapuwae o te Karaiti me ngā Apotoro
12. Nō reira, ko te Hāhi, e pono ana ki te pono o te Rongopai, e whai ana i te ara o te Karaiti me ngā Apotoro ina whakaae ia, e whakatairanga ana hoki i te herekoretanga whakapono e rite ana ki te mana tangata me te whakakitenga a te Atua. I roto i ngā tau, kua tiakina e ia, kua whakaakona hoki te whakaakoranga i riro mai i te Ariki me ngā Apotoro. Ahakoa i roto i te oranga o te Iwi o te Atua, i a rātou e haere ana i roto i ngā huringa o te hītori o te tangata, i ētahi wā he whanonga kāore i te rite ki te wairua o te Rongopai, ā, ahakoa he rerekē ki tēnā, kua mau tonu te Hāhi ki te whakaakoranga kaua tetahi e akiakihia kia awhi i te whakapono.
Nō reira, i roa te wā e mau ana te ngangau o te rongopai i roto i ngā hinengaro o te tangata, ā, i whai wāhi nui ki te āheinga o rātou, i roto i ngā rautau, ki te mārama ake i te mana o tō rātou tangata, me te whakapūmau i te whakapono, i roto i ngā take whakapono, me tiaki tēnei mana i roto i te hapori, ā, kāore e pāngia e te akiaki a te tangata.
Te herekoretanga o te Hāhi
13. I roto i ngā mea e pā ana ki te pai o te Hāhi, arā, ki te pai o te hapori ā-ao tonu, me tiaki i ngā wā katoa, i ngā wāhi katoa, me te tiaki i ngā hē katoa, he mea tino nui kia whiwhi te Hāhi i te herekoretanga o te mahi e hiahiatia ana mō te tiaki i te whakaoranga o te tangata. He herekoretanga tapu hoki tēnei, i whai rawa ai te Hāhi i te Tama Kotahi a te Atua, i hokona ki ōna toto. He mea tino taketake ki te Hāhi, ā, ko te hunga e whakahē ana ki tēnei ka mahi i runga i te whakahē i te hiahia o te Atua. Ko te herekoretanga o te Hāhi he kaupapa matua i roto i ngā whanaungatanga i waenganui i te Hāhi me ngā mana whakahaere tūmatanui me te tikanga ā-iwi katoa.
E kī ana te Hāhi he herekore tōna i roto i te hapori tangata, i mua hoki i tētahi mana whakahaere tūmatanui, nā te mea he mana wairua ia, i whakatūria e te Karaiti te Ariki, ā, nā te whakahau a te Atua i whai kawenga ai ia ki te haere ki te ao katoa ki te kauwhau i te Rongopai ki ngā mea ora katoa. Waihoki, e kī ana te Hāhi he herekore tōna i te mea he hapori tangata e whai mana ana ki te noho i roto i te hapori ā-iwi e ai ki ngā tikanga o te whakapono Karaitiana.
Ināianei, i te wāhi e noho rangatira ana te herekoretanga whakapono hei tikanga—ehara i te mea ka whakapuakina noa i roto i te kupu, kāore hoki i te whakaaetia e ngā ture, engari ka whakatinanahia hoki—i reira, i te mutunga, ka tutuki i te Hāhi te āhua pumau, i roto i te ture me te pono, mō te mana motuhake e tika ana hei whakatutuki i tana misioni atua, he mana motuhake kua tino whakapumautia e ngā mana whakahaere hāhi i roto i te hapori. Ā, i taua wā anō, ka whiwhi ngā whakapono Karaitiana, pērā i ngā tāngata katoa, i te tika ā-iwi kia kaua e āraia i te noho i runga i ō rātou hinengaro. Nō reira, he rangitahi i waenganui i te herekoretanga o te Hāhi me taua herekoretanga whakapono me mōhiotia hei tika mō ngā tāngata me ngā hapori katoa, ā, me whakamanahia hoki i roto i te pūnaha ture.
Te herenga o te Hāhi
14. Kia tutuki ai te whakahau a te Atua: "whakaakona ngā iwi katoa" (Mat., 18, 19-20), me whakapau kaha te Hāhi Katorika "kia horahia ai, kia whakakororiatia ai te kupu a te Atua" (2 Teharonika, 3, I).
E tino inoi ana ia ki āna tamariki katoa kia ara ake i te tuatahi "ngā inoi, ngā inoi, ngā inoi me ngā whakawhetai mō ngā tāngata katoa... He mea pai hoki tēnei, he mea e manakohia ana e te Atua, e tō tātou Kaiwhakaora, e hiahia nei kia ora ngā tāngata katoa, kia tae hoki ki te mātauranga o te pono" (1 Timoti 2:1-4).
Mō rātou, me aro nui te hunga whakapono, i roto i te hanganga o ō rātou hinengaro, ki ngā whakaakoranga tapu me ngā whakaakoranga pono o te Hāhi. Nā te hiahia o te Karaiti, ko te Hāhi Katorika te kaiako o te pono, ā, ko tana misioni he kauwhau pono me te whakaako i te pono, arā, ko te Karaiti, me te whakapuaki me te whakaū i ngā mātāpono o te tikanga matatika e puta mai ana i te āhua tangata. Hei tāpiri, kia whakaaro nui te hunga whakapono i roto i ā rātou mahi ki te hunga kāore i te whakapono, me te hora i te māramatanga o te ora "i roto i te Wairua Tapu, i roto i te aroha pono, i roto i ngā kupu pono" (2 Kōr. 6:6-7), me te maia me te hihiri apotoro, tae noa ki te whakaheke toto.
He kawenga nui tā te ākonga ki a te Karaiti te Kaiako kia mōhio ake ia i ia rā ki te pono i riro mai i a ia, kia kauwhau pono, kia tiaki hoki i taua pono me te maia, me te karo i ngā huarahi e rerekē ana ki te wairua o te Rongopai. Heoi anō, i taua wā anō, e akiaki ana te aroha o te Karaiti i a ia kia atawhai me te aroha, te whakaaro nui, me te manawanui ki te hunga e noho hē ana, e kore rānei e mōhio ki te whakapono. Nō reira, me whakaaro te tangata ki ngā kawenga ki a te Karaiti, ki te Kupu ora e tika ana kia kauwhautia, me ngā tika o te tangata me te nui o te aroha noa kua homai e te Atua, mā te Karaiti, ki te tangata, e karangatia ana kia whiwhi me te whakapuaki i te whakapono me te ngākau hihiko.
HE WHAKAMAHI
15. Nō reira, e mārama ana te hiahia o ngā tāne o tō tātou wā kia whakapuaki noa i tā rātou whakapono i te tūmataitinga me te aroaro o te marea; ā, nui atu i tēnā, kua whakapuakina te herekoretanga whakapono hei tika ā-iwi i roto i ngā Ture maha, ā, kua whakamanahia hoki i roto i ngā tuhinga o te ao.
Engari kei reira ētahi kāwanatanga, ahakoa e whakamanahia ana e tā rātou Ture te herekoretanga o te karakia, ko ngā mana whakahaere tūmatanui tonu e whai ana ki te aukati i ngā tāngata ki te mahi i te whakapono, me te whakauaua rawa i te oranga o ngā hapori whakapono, kia kore ai hoki e haumaru.
Me te mihi nui ki ngā tohu pai o tēnei wā, me te whakahē hoki i ēnei āhuatanga whakarihariha me te pouri, ka akiaki te Kaunihera tapu i ngā Katorika, ka inoi hoki ki ngā tāngata katoa kia āta whakaaroaro ki te hiranga o te herekoretanga whakapono, inā koa i roto i ngā āhuatanga o te whānau tangata i tēnei wā.
E kitea ana kei te piki haere te kotahitanga o ngā iwi katoa, kei te herea ngā tāngata o ngā ahurea me ngā whakapono rerekē e ngā hononga tata, ā, kei te tipu haere te mōhiotanga ki ngā kawenga takitahi. Nō reira, kia whakatūria, kia whakapūmautia hoki ngā whanaungatanga rangimārie me te rangimarie i waenganui i te tangata, he mea nui kia tiakina te herekoretanga whakapono mā roto i ngā ture whai hua puta noa i te ao, ā, kia whakautehia hoki ngā kawenga me ngā tika matua o te tangata ki te whakawhanake noa i tōna oranga whakapono i roto i te hapori.
Kia tukua e te Atua, te Matua o te katoa, kia tutuki i te whānau tangata, mā te pupuri tonu i te herekoretanga whakapono i roto i te hapori, i runga i te aroha noa o te Karaiti me te mana o te Wairua Tapu, te "herekoretanga o te kororia o ngā tamariki a te Atua" (Roma, 8, 21).
I pai ki ngā Matua o te Kaunihera Tapu Rawa ngā mea katoa o tēnei Whakapuakitanga. Ā, mā mātou, me te mana Āpotoro i homai e te Karaiti, me ngā Matua Tapu, i roto i te Wairua Tapu, e whakaae ana, e whakatau ana, e whakatū ana i a rātou, e whakahau ana hoki, i te mea kua whakataua e te hui whakawā, kia whakapuakina hei whakakororia i te Atua.
Rōma, i roto i te Whare Karakia o Hato Pita, Hakihea 7, 1965.
Ko au, ko PAORA, te Pīhopa o te Hāhi Katorika
