Declaratio haeretica anni 1965, a Concilio Vaticano Secundo facta:

 

 

DECLARATIO

DIGNITATIS HUMANAE

DE LIBERTATE RELIGIOSA

 

IUS SINGULI ET COMMUNITATUM
AD LIBERTATEM SOCIALEM ET CIVILEM IN REBUS RELIGIOSIS

1. Homines nostri temporis dignitatem personae humanae magis magisque conscii fiunt, et numerus eorum qui postulant ut homines, in actionibus suis, proprio iudicio et libertate, sensu officii ducti et non coactione moti, fruantur et utantur. Similiter postulant ut potestas publica legaliter circumscribatur, ne ambitus iustae libertatis, sive singulorum sive consociationum, nimis coerceatur. Haec postulatio libertatis in societate humana imprimis ad bona spiritus humani pertinet, praesertim ad ea quae pertinent ad liberum religionis exercitium in societate. His mentis aspirationibus diligenter attendens et declarare conans quam congruant cum veritate et iustitia, hoc Concilium Vaticanum sacram traditionem et doctrinam Ecclesiae investigat, nova in lucem proferens, semper cum antiquis congruentia.

Primo, sacrum Concilium profitetur Deum hominibus viam revelasse qua, Ei servientes, homines salvari et in Christo beatitudinem invenire possint. Credimus hanc unicam veram religionem subsistere in Ecclesia Catholica et Apostolica, cui Dominus Iesus missionem eam omnibus hominibus diffundendi commisit, dicens Apostolis: "Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis" (Mt 28,19-20). Omnes homines, ex parte sua, veritatem, praesertim de Deo et Ecclesia eius, quaerere, et, cum eam cognoverint, amplecti et exercere debent.

Sancta Concilium etiam agnoscit haec officia conscientias hominum afficere et obligare, veritatemque se non nisi vi ipsius veritatis imponere, quae animos leniter sed potenter penetrat. Cum autem libertas religiosa, quam homines ad implendum officium colendi Deum requirunt, ad immunitatem a coactione in societate civili pertineat, doctrinam Catholicam traditionalem de officio morali individuorum et societatum erga veram religionem et unicam Ecclesiam Christi integram relinquit. Praeterea, hanc veritatem religiosam tractans, sacrum Concilium doctrinam Pontificum recentiorum de iuribus inviolabilibus personae humanae et de ordine iuridico societatis evolvere intendit.

CAPUT I

NOTIO GENERALIS LIBERTATIS RELIGIOSAE

Propositum et fundamentum libertatis religiosae

2. Hoc Concilium Vaticanum declarat personam humanam ius habere ad libertatem religiosam. Haec libertas in eo consistit ut omnes homines immunes sint a coactione, sive ex parte singulorum sive ex parte coetuum socialium sive ex parte cuiuslibet auctoritatis humanae, ita ut, in rebus religiosis, nemo cogatur contra conscientiam suam agere, neque quisquam impediatur quominus secundum eam agat, sive privatim sive publice, sive solus sive cum aliis consociatus, intra debitos limites. Praeterea declarat ius ad libertatem religiosam vere fundari in ipsa dignitate personae humanae, ut intellectum est verbo Dei revelato et ipsa ratione naturali. Hoc ius personae humanae ad libertatem religiosam agnosci debet in ordine iuridico societatis, ut fiat ius civile.

Omnes homines, vi dignitatis suae innatae ut personae – id est, ratione et libero arbitrio praediti, atque ita responsabilitate personali locupletati – natura sua impelluntur et moraliter obligantur ad veritatem quaerendam, praesertim quae ad religionem pertinet. Obligantur etiam ad veritatem cognitam accipiendam et totam vitam suam secundum eius postulata ordinandam. Sed homines hoc officium naturae suae congruenti explere non possunt nisi et libertate psychologica et immunitate a coactione externa fruantur. Proinde ius ad libertatem religiosam non in dispositione subiectiva personae, sed in ipsa natura eorum fundatur. Ergo ius ad hanc immunitatem etiam iis manet qui officium veritatem quaerendi et ei adhaerendi non implent, et eius usus, dummodo iustus ordo publicus servetur, impediri non potest.

Libertas religiosa et nexus hominis cum Deo

3. Haec omnia etiam clariora fiunt iis qui considerant supremam vitae humanae normam esse eandem legem divinam – aeternam, obiectivam et universalem – qua Deus mundum et vias communitatis humanae secundum consilium sapientiae et amoris sui ordinat, dirigit et gubernat. Deus humanitatem huius legis participem facit, ut, leni dispositione divinae Providentiae, veritatem immutabilem magis ac magis cognoscamus. Ergo omnes obligationem, et consequenter etiam ius habent, veritatem in rebus religiosis quaerendi, ut, mediis aptis utentes, prudenter recta et vera conscientiae iudicia forment.

Veritas autem quaerenda est modo dignitati personae humanae et naturae eius sociali congruenti, id est, per liberam inquisitionem, doctrina vel educatione, communicatione et dialogo utendo, quibus alii veritatem quam inveniverunt vel se invenisse putant aliis explicant, ut se invicem in veritatis investigatione adiuvent; et hac cognita, firmiter cum assensu personali accipienda est.

Homo praecepta legis divinae per conscientiam suam percipit et agnoscit; conscientiam quam fideliter sequi tenetur in omnibus actionibus suis ut Deum, qui finis eius est, attingat. Quapropter non potest cogi ut contra conscientiam suam agat. Nec impediri potest quominus secundum conscientiam suam agat, praesertim in rebus religiosis. Nam usus religionis, sua natura, ante omnia consistit in actibus internis voluntariis et liberis quibus homo directe ad Deum se refert: huiusmodi actus non possunt imperari vel prohiberi ab auctoritate mere humana. Et ipsa natura socialis hominis requirit ut actus suos internos religionis exterius manifestet, ut cum aliis in rebus religiosis communicet, ut religionem suam communi modo profiteatur.

Ergo iniuria est personae humanae et ordini a Deo hominibus statuto, si, iusto ordine publico servato, homini liberum religionis usum in societate negetur.

Praeterea, actus religiosi, per quos homines, ex profundissimis suis persuasionibus innixi, privatim et publice ad Deum se referunt, natura sua ordinem terrenum et temporalem transcendunt. Proinde, auctoritas civilis, cuius proprium propositum est bonum commune tempore tueri, vitam religiosam civium suorum agnoscere et promovere debet; attamen, auctoritatem suam excedit si actus religiosos dirigere vel impedire conatur.

Libertas communitatum religiosarum

4. Libertas vel immunitas a coactione in rebus religiosis, quae singulis hominibus pertinet, etiam agnoscenda est cum collective agunt. Nam natura socialis et generis humani et ipsius religionis communitates religiosas requirit.

Hae communitates, dummodo iustae ordinis publici postulata non violentur, iure immunitatis fruuntur ut se ipsas secundum suas regulas gubernent, Divinitatem cultu publico honorent, sodales suos in exercitio vitae religiosae adiuvent et doctrina sustineant, atque institutiones promoveant in quibus sodales collaborant ut vitam suam secundum principia religiosa ordinent.

Communitates religiosae etiam ius habent ne impediantur, sive modis legalibus sive actione administrativa auctoritatis civilis, quominus ministros proprios eligant, instituant, designent et transferant, sive cum auctoritatibus religiosis et communitatibus in aliis partibus mundi constitutis communicent, sive aedificia religiosa deligant necnon proprietates idoneas acquirant et utantur.

Communitates religiosae quoque ius habent ne prohibeantur quominus fidem suam doceant et publice profiteantur, sive ore sive scripto. Attamen, in fide religiosa propaganda et consuetudinibus introducendis, semper abstinere oportet ab omnibus actionibus quae coactionis vel persuasionis fraudis vel minus iustae resonare possint, praesertim cum de hominibus indoctis vel egentibus agitur. Tales actus tamquam abusus iurium propriorum et violatio iurium aliorum habendi sunt.

Libertas religiosa etiam ius communitatum religiosarum complectitur ut libere valorem singularem doctrinae suae ad societatem ordinandam et ad omnem activitatem humanam vivificandam exprimant. Denique ius singulorum, proprio sensu religioso impulsorum, ut libere consociationes educativas, culturales, caritativas et sociales congregare vel constituere possint, in natura sociali generis humani et in ipsa natura religionis fundatur.

Libertas religiosa familiae

5. Omnis familia, ut societas iuribus suis propriis innatis et fundamentalibus praedita, ius habet vitam religiosam domesticam libere ordinare sub ductu parentum. Parentes ius habent formam educationis religiosae liberis suis tradendae, secundum proprias persuasiones religiosas, determinare. Ergo, auctoritas civilis ius parentum agnoscere debet eligendi scholas vel alia media educationis cum vera libertate, sine iniustis oneribus, sive directe sive indirecte, pro hac libertate electionis eis imponendis. Praeterea, iura parentum violantur si liberi coguntur frequentare lectiones scholasticas quae non congruunt cum persuasionibus religiosis parentum, vel si systema educationis unicum imponitur quod institutionem religiosam omnino excludit.

Promotio libertatis religiosae

6. Cum bonum commune societatis, quod est summa condicionum vitae socialis quibus homines plenius et facilius suam perfectionem assequi possint, imprimis in iuribus et officiis personae humanae observantia nitatur, iuris ad libertatem religiosam protectio cives, auctoritates civiles, Ecclesiam et alias communitates religiosas, secundum propriam naturam cuiusque, ratione habita cuiusque officii erga bonum commune, pertineat.

Tutela et promotio iurium humanorum inviolabilium officium essentiale est omnium potestatis civilis. Potestas civilis igitur efficaciter suscipere debet responsabilitatem tutelae libertatis religiosae omnium civium per leges iustas et alia media idonea, atque condiciones favorabiles promovere quae vitam religiosam promoveant, ut cives iura sua religiosa efficaciter exercere et officia sua implere possint, et societas ipsa sic bonis iustitiae et pacis fruatur, quae ex fidelitate generis humani erga Deum et sanctam eius voluntatem proveniunt.

Si, consideratis peculiaribus populorum condicionibus, communitati religiosae peculiaris recognitio civilis in ordinatione iuridica societatis tribuitur, necesse est ut simul ius libertatis in rebus religiosis omnibus civibus et communitatibus religiosis agnoscatur et observetur.

Denique, potestas civilis curare debet ne aequalitas legalis civium, quae etiam ad bonum commune societatis pertinet, numquam, sive palam sive clam, ob causas religiosas laedatur, cum nulla inter eos discriminatio fiat.

Sequitur ut publica auctoritas cives, coactione, metu, aut aliis modis, ad ullam religionem profitendam aut abnegandam cogere non possit, neque quemquam impedire quominus communitatem religiosam ingrediatur aut eam relinquat. Atque eo magis contrarium est voluntati Dei et iuribus sacris personae humanae et familiae cum vis quacumque forma ad religionem eliminandam aut supprimendam adhibetur, sive in toto genere humano, sive in regione quadam, sive in quodam coetu definito.

Limites libertatis religiosae

7. Ius libertatis religiosae in societate humana exercetur, et ideo usus eius certis regulis subiacet quae id regulant.

In omnibus libertatibus exercendis, quisque principium morale responsabilitatis personalis et socialis observandum est: in iuribus suis exercendis, quisque individuum et coetus socialis lege morali obligatur ad consideranda iura aliorum, sua officia erga alios, et bonum commune omnium. Cum iustitia et humanitate erga omnes agere oportet.

Praeterea, cum societas civilis ius habeat se defendere contra abusus qui sub praetextu libertatis religiosae fieri possint, primum potestatis civilis est officium hanc tutelam praebere. Attamen hoc non arbitrario modo fieri debet, nec iniuste unam partem favendo, sed secundum normas legales cum ordine morali obiectivo congruentes. Hae normae requiruntur ad efficax horum iurium tutelam omnibus civibus et ad pacificum talium iurium aequilibrium, ad rectam promotionem honestae pacis publicae, quae est ordinata coexistentia in vera iustitia, et ad debitam tutelam moralitatis publicae. Haec omnia partem fundamentalem boni communis constituunt et in notione ordinis publici comprehenduntur. Insuper, principium libertatis integralis in societate observandum est, secundum quod libertas quam latissime agnosci debet generi humano et solum restringi debet cum et quatenus necesse est. Educatio ad exercitium libertatis.

8. Homines nostri temporis variis modis premitur et periculo est ne sua libertate eligendi priventur. Praeterea, non pauci sunt qui omnem subiectionem sub praetextu libertatis repudiare et debitam oboedientiam vilipendi propensi sunt.

Quapropter hoc Concilium Vaticanum omnes hortatur, sed praesertim eos qui educationem aliorum curant, ut conentur homines ita formare ut, ordine morali observato, legitimae auctoritati oboediant et verae libertatis amatores sint; qui rebus suis ipsis criteriis, veritate lucente, iudicant, qui actiones suas cum sensu responsabilitatis ordinant, et qui omnia vera et iusta sustinere conentur, suas actiones cum aliis libenter coniungentes.

Ergo, libertas religiosa etiam ad homines, officiis suis in vita sociali responsabilius exsequendis, ut conferre debeat, ordinanda est.

CAPUT SECUNDUM

Libertas Religiosa in Luce Revelationis

Doctrina libertatis religiosae
Radices eius alte in Apocalypsi positae sunt

9. Cum hoc Concilium Vaticanum de iure hominis ad libertatem religiosam declarat, declarationem suam in dignitate personae humanae fundat, cuius postulata per saecula experientiam rationi humanae magis magisque manifesta facta sunt. Praeterea, haec doctrina de libertate in divina Revelatione radicatur, ideoque eo magis religiose a Christianis observanda est. Nam etsi Revelatio ius immunitatis ab externa coactione in rebus religiosis expresse non affirmat, nihilominus dignitatem personae humanae in tota plenitudine manifestat, modum quo Christi libertatem humanam aggreditur in implendo obligatione credendi in verbum Dei demonstrat, et nos spiritum docet quem discipuli huius Magistri in omnibus rebus agnoscere et sequi debent. Haec omnia principia generalia elucidant quibus doctrina huius Declarationis de libertate religiosa fundatur. Ante omnia, libertas religiosa in societate plane congruit cum libertate actus fidei Christiani.

Libertas actus fidei

10. Inter gravissima doctrinae Catholicae principia est, in Verbo Dei contenta et a Patribus constanter docta, hominem, credendo, Deo voluntarie respondere debere, et propterea neminem ad fidem contra voluntatem amplectendam cogi debere. Nam actus fidei natura sua voluntarius est, cum homo, a Christo Servatore redemptus et a Iesu Christo ad filiationem adoptivam vocatus, Deo qui se revelat adhaerere non possit, nisi, a Patre tractus, Deo rationale et gratuitum fidei donum reddat. Proinde omnino cum natura fidei congruit ut quaevis impositio hominum in rebus religiosis excludatur. Proinde regimen libertatis religiosae magnopere confert ad eam rerum condicionem promovendam in qua homines facile ad fidem Christianam invitari, eam sua sponte amplecti, et eam in omni vitae suae aspectu active profiteri possint.

Mores Christi et Apostolorum

11. Deus certe homines vocat ut sibi serviant in spiritu et veritate, et ideo in conscientia obligantur, sed non coguntur. Nam Deus dignitatem personae humanae, quam ipse creavit, considerat, quae sua voluntate regi et libertate frui debet. Hoc praecipue in Christo Iesu apparuit, in quo Deus se perfecte revelavit et vias suas manifestavit. Immo Christus, qui est Magister et Dominus noster, mitis et humilis corde, patienter discipulos attraxit et invitavit. Verum est eum praedicationem suam miraculis sustinuisse et confirmasse, ut fidem auditorum excitaret et confirmaret, sed non ut eos cogeret. Incredulitatem eorum qui eum audiebant certe reprehendit, sed poenam Deo in diem iudicii reliquit. Cum Apostolos in mundum mittebat, eis dixit: "Quicumque crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit, qui vero non crediderit, condemnabitur" (Marc. 16:16). Sed ipse, sciens zizania in tritico seminata esse, praecepit ut utraque crescere relinquerentur usque ad messem, quae in fine saeculi fiet. Messia politicus et vi rector per vim abdicans, se Filium Hominis appellare maluit, qui venit "ut ministraret et animam suam pro multis redemptionem daret" (Marcus 10,45). Se ipsum perfectum Servum Dei revelavit, qui "arundinem contusam non frangit neque ficulum fumigantem extinguit" (Matthaeus 12,20). Auctoritatem civilem eiusque iura agnovit, Caesari tributa solvenda praecipiens, sed clare monuit iura Dei superiora observanda esse: "Reddite Caesari quod Caesaris est, et Deo quod Dei est" (Matthaeus 22,21). Denique, opus redemptionis in cruce perficiendo, ut salutem et veram libertatem generis humani adipisceretur, revelationem suam complevit. Veritati testimonium perhibuit, sed eam vi imponere noluit iis qui ei contradicebant. Nam regnum eius non vi defenditur, sed veritatis testimonio et eius auscultatione stabilitur, et crescit amore quo Christus, in cruce exaltatus, homines ad se attrahit.

Apostoli, verbo exemploque Christi edocti, eandem viam secuti sunt. Ab primis Ecclesiae diebus, discipuli Christi ad confitendum Christum Dominum adducere studuerunt, non vi aut dolo Evangelio indigno, sed ante omnia vi verbi Dei. Consilium Dei Salvatoris, "qui vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire" (1 Tim. 2, 4), omnibus constanter praedicabant; sed simul etiam infirmos, etiam errantes, reverebantur, ita demonstrantes quomodo "unusquisque pro se Deo rationem reddet" (Rom. 14, 12), et interim conscientiae suae oboedire debeat. Sicut Christus, Apostoli semper testimonium veritati Dei ferre student, audentes cum audacia semper maiore coram populo et potestatibus "verbum Dei cum fiducia" (Act. 4, 31) proclamare. Nam fide inconcussa credebant ipsum Evangelium vere esse virtutem Dei ad salutem omnium credentium. Omnibus igitur "arma carnis" spretis, et exemplo mansuetudinis atque humilitatis Christi sequentes, verbum Dei praedicabant, plena fiducia in eius divina potentia ad potestates inimicas Dei destruendas et ad homines ad fidem in Christum et oboedientiam ducendas. Apostoli, sicut Magister, legitimam auctoritatem civilem agnoverunt: "Non est potestas nisi quae a Deo constituit", docet Apostolus, qui consequenter praecipit: "Omnis potestatibus potentiis subditus sit...". "Qui potestati resistit, ordini Dei resistit" (Rom. 13, 1-2). Simulque non timuerunt contradicere potestati publicae cum haec sanctae Dei voluntati adversaretur: "Deo oboediendum est magis quam hominibus" (Act. 5, 29). Innumerabiles martyres et fideles hanc viam per saecula et per totum orbem secuti sunt.

Ecclesia vestigia Christi et Apostolorum sequitur

12. Ecclesia igitur, fidelis veritati evangelicae, viam Christi et Apostolorum sequitur cum libertatem religiosam agnoscit et promovet tamquam congruentem cum dignitate humana et revelatione divina. Per saecula doctrinam a Magistro et Apostolis acceptam servavit et docuit. Quamquam in vita Populi Dei, per vicissitudines historiae humanae iter faciens, interdum mores minus congruentes spiritui evangelico, immo etiam ei contrarii, exstiterunt, Ecclesia semper doctrinam sustinuit neminem ad fidem amplectendam cogi debere.

Hoc modo, fermentum evangelicum diu in mentibus hominum operatum est et valide contulit ut per saecula dignitatem personae suae plenius perciperent et ad persuasionem maturarent, hanc dignitatem, in rebus religiosis, intra societatem, omni humana coactione immunem, conservandam esse.

Libertas Ecclesiae

13. Inter ea quae ad bonum Ecclesiae pertinent, immo ad bonum ipsius societatis temporalis, quaeque omni tempore et ubique conservanda et contra omnem iniustitiam defendi debent, sane maximi momenti est ut Ecclesia tanta libertate agendi fruatur quanta ad curam salutis generis humani requiritur. Haec enim sacra libertas est, qua Unigenitus Filius Dei Ecclesiam ditavit, sanguine suo empta. Vere tam intrinseca Ecclesiae est ut qui ei adversantur contra voluntatem Dei agant. Libertas Ecclesiae est principium fundamentale in relationibus inter Ecclesiam et publicas potestates et totum ordinem civilem.

Ecclesia sibi libertatem vindicat in societate humana et coram omni auctoritate publica, cum sit auctoritas spiritualis, a Christo Domino constituta, cui mandato divino pertinet officium eundi in mundum universum et praedicandi Evangelium omni creaturae. Similiter, Ecclesia sibi libertatem vindicat quatenus est societas hominum qui ius habent vivendi in societate civili secundum normas fidei christianae.

Nunc, ubi libertas religiosa ut norma praevalet – non solum verbis proclamata, nec solum legibus sancita, sed etiam sincere in praxim deducta – ibi tandem Ecclesia stabilem condicionem, et iure et re, ad necessariam libertatem in implenda missione divina obtinet, libertatem quam auctoritates ecclesiasticae intra societatem maxime affirmaverunt. Simul, fideles Christiani, sicut omnes alii homines, iure civili fruuntur ne prohibeantur quominus secundum conscientiam suam vivant. Ergo harmonia existit inter libertatem Ecclesiae et illam libertatem religiosam, quae omnibus hominibus et communitatibus ut ius agnoscenda et in iure sancienda est.

Obligatio Ecclesiae

14. Ecclesia Catholica, ut mandatum divinum impleat: "docete omnes gentes" (Mt., 18, 19-20), diligenter niti debet "ut verbum Dei divulgetur et glorificetur" (2 Thess., 3, I).

Enixe omnes filios suos obsecrat ut primum omnium "preces, obsecrationes, orationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus... Hoc enim bonum est et acceptum Deo Salvatori nostro, qui omnes homines vult salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire" (1 Tim. 2:1-4).

Fideles autem, in formatione conscientiae suae, diligenter sacram certamque doctrinam Ecclesiae attendere debent. Nam voluntate Christi, Ecclesia Catholica magistra veritatis est, cuius missio in eo consistit ut veritatem, quae Christus est, authentice pronuntiet et doceat, simulque principia ordinis moralis, quae ex ipsa natura humana procedunt, declaret et auctoritate sua confirmet. Praeterea, fideles sapientes sint in agendo cum infidelibus, et lumen vitae diffundant "in Spiritu Sancto, in caritate non ficta, in verbis veritatis" (2 Cor. 6, 6-7), omni fiducia et zelo apostolico, usque ad sanguinis effusionem.

Grave enim discipulus erga Christum Magistrum obligationem habet, ut cotidie veritatem ab eo acceptam melius cognoscat, fideliter proclamet et fortiter defendat, omnibus modis spiritui Evangelii adversis exclusis. Simul autem caritas Christi eum urget ut cum amore, prudentia et patientia eos tractet qui in errore vel fidei ignorantia vivunt. Ideo consideranda sunt et officia erga Christum, Verbum vivificans praedicandum, et iura personae humanae et mensura gratiae quam Deus, per Christum, generi humano donavit, quae invitatur ad fidem libenter accipiendam et profitendam.

CONCLUSIO

15. Perspicuum est igitur homines nostri temporis libere religionem privatim et publice profiteri velle; immo vero libertatem religiosam in multis Constitutionibus tamquam ius civile declarari et in documentis internationalibus sollemniter agnosci.

Sunt tamen regimen in quo, quamquam Constitutio eorum libertatem cultus religiosi agnoscit, ipsae potestates publicae cives a religione colenda prohibere et vitam communitatibus religiosis difficillimam periculosamque reddere student.

Signa fausta huius temporis gaudio salutans, sed haec facta deplorabilia cum dolore denuntians, sacrum Concilium Catholicos hortatur et omnes homines rogat ut summa cura considerent quam necessaria sit libertas religiosa, praesertim in praesentibus condicionibus familiae humanae.

Perspicuum est omnes gentes magis magisque uniri, homines diversarum culturarum et religionum vinculis artioribus inter se coniungi, conscientiamque responsabilitatis singularis crescere. Quapropter, ut necessitudines pacificae et concordia inter homines constituantur et confirmentur, necesse est ut libertas religiosa efficacibus praesidiis legalibus toto orbe protegatur et ut summa officia et iura singulorum ad vitam religiosam libere intra societatem evolvendam observentur.

Deus, Pater omnium, concedat ut familia humana, per diligentem libertatis religiosae in societate observantiam, gratia Christi et virtute Spiritus Sancti, ad sublimem et indefectibilem "libertatem gloriae filiorum Dei" (Rom., 8, 21) pervenire possit.

Omnia et singula in hac Declaratione Patribus Sanctissimi Concilii placuerunt. Et Nos, auctoritate Apostolica a Christo collata, una cum Venerabilibus Patribus, in Spiritu Sancto, ea probamus, decernimus et statuimus, atque iubemus ut, synodaliter decreta, ad gloriam Dei promulgentur.

Romae, apud Sanctum Petrum, die septimo Decembris, anno millesimo nongentesimo sexagesimo quinto.

Ego Paulus, Ecclesiae Catholicae Episcopus