KVÖLLUTÆKJULÝSING FRÁ 1965, GEFIÐ AF ÖÐRU VATÍKANÞINGI:

 

 

YFIRLÝSING

MANNLEG VIRÐING

UM TRÚFRELSI

 

RÉTTIR EINSTAKLINGS OG SAMFÉLAGSINS
TIL FÉLAGSLEGS OG borgaralegs frelsis í trúarmálum

1. Fólk samtímans er sífellt að verða meðvitaðra um reisn manneskjunnar og fjöldi þeirra sem krefjast þess að fólk, í athöfnum sínum, njóti og noti eigin ábyrga dómgreind og frelsi, leiðarljósi skyldu sinnar en ekki knúið áfram af nauðung, er að aukast. Þeir kalla einnig eftir lagalegri afmörkun opinbers valds, svo að umfang réttláts frelsis, bæði einstaklings og félaga, verði ekki óhóflega takmarkað. Þessi krafa um frelsi í mannlegu samfélagi tengist fyrst og fremst gæðum mannsandans, sérstaklega þeim sem varða frjálsa trúariðkun í samfélaginu. Með því að hlusta vandlega á þessar vonir hugans og stefna að því að lýsa yfir hversu í samræmi þær eru við sannleika og réttlæti, rannsakar þetta Vatíkanþing helga hefð og kenningu kirkjunnar og leiðir nýja hluti fram í dagsljósið, alltaf í samræmi við þá fornu.

Í fyrsta lagi játar hið heilaga kirkjuþing að Guð hafi opinberað mannkyninu leiðina til að frelsa fólk og finna hamingju í Kristi, í þjónustu hans. Við trúum að þessi eina sanna trúarbrögð séu til staðar í kaþólsku og postullegu kirkjunni, sem Drottinn Jesús fól það verkefni að útbreiða hana til allra manna og sagði við postulana: „Farið því og gerið allar þjóðir að lærisveinum, skírið þá í nafni föðurins, sonarins og heilags anda og kennið þeim að halda allt það, sem ég hef boðið yður“ (Matt 28:19-20). Öllum er skylt að leita sannleikans, sérstaklega varðandi Guð og kirkju hans, og þegar þau hafa kynnst honum, að tileinka sér hann og iðka hann.

Hið heilaga kirkjuþing viðurkennir einnig að þessar skyldur hafa áhrif á og binda samvisku manna og að sannleikurinn þröngvar sér aðeins upp fyrir kraft sannleikans sjálfs, sem smýgur inn í sálir blíðlega en kröftuglega. Þar sem trúfrelsið sem menn þurfa til að uppfylla skyldu sína til að tilbiðja Guð felur í sér friðhelgi gegn nauðung í borgaralegu samfélagi, þá lætur það óbreytta hefðbundna kaþólska kenningu um siðferðislega skyldu einstaklinga og samfélaga gagnvart hinni sönnu trú og einni kirkju Krists. Ennfremur, með því að fjalla um þennan trúarlega sannleika, hyggst hið heilaga kirkjuþing þróa kenningu nýlegra páfa um ósnertanleg réttindi manneskjunnar og um lagalega skipan samfélagsins.

CAPÍTULO I

ALMENN HUGMYND UM TRÚFRELSI

Tilgangur og grundvöllur trúfrelsis

2. Þetta Vatíkanþing lýsir því yfir að maðurinn eigi rétt á trúfrelsi. Þetta frelsi felst í því að allir menn skuli vera ónæmir fyrir nauðung, hvort sem er af hálfu einstaklinga, þjóðfélagshópa eða nokkurs mannlegs yfirvalds, þannig að í trúarmálum skuli enginn neyddur til að breyta gegn samvisku sinni, né heldur sé neinum komið í veg fyrir að breyta í samræmi við hana, hvort sem er í einkalífi eða opinberlega, einn eða í félagi við aðra, innan eðlilegra marka. Það lýsir enn fremur yfir að rétturinn til trúfrelsis sé sannarlega grundvallaður á sjálfri reisn mannsins, eins og hún er skilin í opinberuðu orði Guðs og af náttúrulegri skynsemi sjálfri. Þessi réttur mannsins til trúfrelsis verður að vera viðurkenndur í lagalegri skipan samfélagsins, þannig að hann verði borgaralegur réttur.

Allir menn, í krafti meðfæddrar reisnar sinnar sem einstaklingar – það er að segja, gæddir skynsemi og frjálsum vilja og þar með auðgaðir persónulegri ábyrgð – eru knúnir áfram af eðli sínu og siðferðilega skyldugir til að leita sannleikans, sérstaklega þess sem varðar trúarbrögð. Þeir eru einnig skyldugir til að sætta sig við þekktan sannleika og haga öllu lífi sínu í samræmi við kröfur hans. En menn geta ekki uppfyllt þessa skyldu á þann hátt sem hæfir eðli þeirra nema þeir njóti bæði sálfræðilegs frelsis og friðhelgi fyrir utanaðkomandi nauðung. Þar af leiðandi byggist rétturinn til trúfrelsis ekki á huglægri tilhneigingu einstaklingsins, heldur á eðli hans. Þess vegna helst rétturinn til þessarar friðhelgi jafnvel fyrir þá sem vanrækja að uppfylla skylduna til að leita sannleikans og fylgja honum, og ekki er hægt að hindra framkvæmd hennar, að því tilskildu að réttlát allsherjarregla sé viðhaldið.

Trúfrelsi og tengsl mannsins við Guð

3. Allt þetta verður enn ljósara þeim sem telja að æðsta norm mannlegs lífs sé sama guðdómlega lögmálið – eilíft, hlutlægt og alheims – sem Guð notar til að skipa, stýra og stjórna heiminum og vegum mannlegs samfélags samkvæmt fyrirætlun visku sinnar og kærleika. Guð gerir mannkynið að hluttakanda í þessu lögmáli, svo að við megum, með mildri ráðstöfun guðlegrar forsjónar, kynnast óbreytanlegum sannleika æ betur. Þess vegna ber hverjum og einum skylda, og þar af leiðandi einnig rétt, til að leita sannleikans í trúarlegum málum, svo að hann geti með viðeigandi hætti myndað sér réttar og sannar samviskubitsdóma.

Nú verður að leita sannleikans á þann hátt sem hæfir reisn mannsins og félagslegri eðli hans, það er að segja með frjálsri rannsókn, með því að nýta sér kennslu eða menntun, samskipti og samræður, þar sem sumir útskýra fyrir öðrum sannleikann sem þeir hafa fundið eða telja sig hafa fundið, til að hjálpa hver öðrum í leit að sannleikanum; og þegar þetta er vitað verður að samþykkja það staðfastlega með persónulegu samþykki.

Maðurinn skynjar og þekkir fyrirmæli guðlegra laga í gegnum samvisku sína; samvisku sem hann er skyldugur til að fylgja trúfastlega í öllum athöfnum sínum til að ná til Guðs, sem er markmið hans. Þess vegna er ekki hægt að neyða hann til að breyta gegn samvisku sinni. Né er hægt að koma í veg fyrir að hann breyti eftir samvisku sinni, sérstaklega í trúarlegum málum. Því að trúariðkun felst, í eðli sínu, fyrst og fremst í sjálfviljugum og frjálsum innri athöfnum þar sem maðurinn tengist beint við Guð: athafnir af þessu tagi er ekki hægt að fyrirskipa eða banna með einungis mannlegu valdi. Og félagslegt eðli mannsins krefst þess að hann sýni innri trúarathafnir sínar út á við, að hann eigi samskipti við aðra í trúarlegum málum, að hann játi trú sína á sameiginlegan hátt.

Það er því móðgun við manneskjuna og þá skipan sem Guð hefur komið á fót fyrir mönnunum ef manni er neitað um frjálsa trúariðkun í samfélaginu, þótt réttlátri allsherjarreglu sé varðveitt.

Ennfremur eru trúarlegar athafnir, þar sem fólk, byggt á djúpustu sannfæringu sinni, tengist Guði bæði persónulega og opinberlega, eðli sínu samkvæmt hafnar yfir jarðneska og veraldlega reglu. Þar af leiðandi verður borgaralegt yfirvald, sem hefur það að markmiði að vernda almannaheill í tíma, að viðurkenna og hvetja til trúarlífs borgaranna; það fer þó út fyrir vald sitt ef það reynir að stýra eða hindra trúarlegar athafnir.

Frelsi trúfélaga

4. Frelsi eða friðhelgi frá nauðung í trúarlegum málum, sem einstaklingar njóta, verður einnig að viðurkenna þegar þeir starfa sameiginlega. Því félagslegt eðli bæði mannkynsins og trúarbrögðin sjálf krefjast trúfélaga.

Þessi samfélög, að því tilskildu að réttlátum kröfum um allsherjarreglu sé ekki brotið, eiga rétt á friðhelgi til að stjórna sér samkvæmt eigin reglum, heiðra guðdóminn með opinberri guðsþjónustu, aðstoða meðlimi sína við trúarlíf og styðja þá með kenningum og efla stofnanir þar sem meðlimir vinna saman að því að skipuleggja eigið líf í samræmi við trúarlegar meginreglur sínar.

Trúfélög eiga einnig rétt á að vera ekki hindrað, með lagalegum aðferðum eða stjórnsýsluaðgerðum borgaralegra yfirvalda, í að kjósa, þjálfa, skipa og flytja sína eigin presta, eiga samskipti við trúarleg yfirvöld og samfélög með aðsetur í öðrum heimshlutum eða velja trúarlegar byggingar og kaupa og nota viðeigandi eignir.

Trúfélög eiga einnig rétt á að vera ekki hindrað í að kenna og játa trú sína opinberlega, bæði munnlega og skriflega. Hins vegar, þegar trú er dreift og siðir kynntar, verður maður alltaf að forðast allar aðgerðir sem gætu borið vott um nauðung eða óheiðarlega eða óréttláta fortölu, sérstaklega þegar kemur að ómenntuðu eða þurfandi fólki. Slík hegðun ætti að teljast misnotkun á eigin réttindum og brot á réttindum annarra.

Trúfrelsi felur einnig í sér rétt trúfélaga til að tjá frjálslega einstakt gildi kenningar sinnar fyrir skipulag samfélagsins og fyrir lífskraft allrar mannlegrar starfsemi. Að lokum er réttur einstaklinga, knúnir áfram af eigin trúarlegum tilfinningum, til að koma saman eða stofna frjálslega mennta-, menningar-, góðgerðar- og félagssamtök, byggður á félagslegu eðli mannkynsins og sjálfu eðli trúarbragða.

Trúfrelsi fjölskyldunnar

5. Sérhver fjölskylda, sem samfélag með eigin meðfæddum og grundvallarréttindum, hefur rétt til að haga trúarlífi sínu frjálslega undir handleiðslu foreldra. Foreldrar eiga rétt á að ákveða hvernig trúarfræðslu börnum þeirra skuli veitt, í samræmi við eigin trúarsannfæringu. Því verða borgaraleg yfirvöld að viðurkenna rétt foreldra til að velja skóla eða aðrar menntunarleiðir með raunverulegu frelsi, án þess að leggja óréttmætar byrðar, hvorki beint né óbeint, á þá fyrir þetta valfrelsi. Ennfremur eru réttindi foreldra brotin ef börn eru þvinguð til að sækja skólatíma sem samsvara ekki trúarskoðunum foreldranna, eða ef einu menntakerfi er komið á sem útilokar trúarfræðslu algjörlega.

Að efla trúfrelsi

6. Þar sem almannaheill samfélagsins, sem er samanlagður hluti af þeim skilyrðum samfélagslífsins sem gerir mönnum kleift að ná fullkomnun sinni á auðveldari og fullkomnari hátt, hvílir fyrst og fremst á því að réttindi og skyldur manneskjunnar séu virt, varðar verndun réttarins til trúfrelsis borgara, borgaraleg yfirvöld, kirkjuna og önnur trúfélög, í samræmi við sérstaka eðli hvers og eins, að teknu tilliti til skyldu þeirra gagnvart almannaheill.

Verndun og efling ósnertanlegra mannréttinda er grundvallarskylda allra borgaralegra yfirvalda. Borgaralegt vald verður því að taka á sig ábyrgð á að vernda trúfrelsi allra borgara með réttlátum lögum og öðrum viðeigandi ráðum og stuðla að hagstæðum skilyrðum sem stuðla að trúarlífi, þannig að borgarar geti á áhrifaríkan hátt nýtt trúarleg réttindi sín og uppfyllt skyldur sínar og samfélagið sjálft geti þannig notið blessunar réttlætis og friðar sem streyma frá tryggð mannkynsins við Guð og hans heilagan vilja.

Ef trúfélag fær sérstaka borgaralega viðurkenningu í lagalegri skipan samfélagsins, miðað við sérstakar aðstæður þjóða, er nauðsynlegt að jafnframt sé rétturinn til trúfrelsis viðurkenndur og virtur fyrir alla borgara og trúfélög.

Að lokum verður borgaralegt yfirvald að tryggja að lagalegt jafnrétti borgaranna, sem einnig tilheyrir almannaheill samfélagsins, sé aldrei, hvorki opinberlega né leynilega, skaðað af trúarlegum ástæðum, þar sem enginn mismunun er gerður á milli þeirra.

Þar af leiðandi getur opinbert vald ekki neytt borgara, með nauðung, ótta eða öðrum hætti, til að játa eða afneita neinum trúarbrögðum, né heldur komið í veg fyrir að neinn gangi til liðs við eða yfirgefi trúarsamfélag. Og það er enn frekar andstætt vilja Guðs og helgum réttindum manneskjunnar og fjölskyldunnar þegar valdi er beitt í hvaða formi sem er til að útrýma eða bæla niður trúarbrögð, hvort sem er í öllu mannkyni, á tilteknu svæði eða í tilteknum hópi.

Takmörk trúfrelsis

7. Rétturinn til trúfrelsis er nýttur í mannlegu samfélagi og því er notkun hans háð ákveðnum reglum sem stjórna honum.

Þegar maður nýtir sér allt frelsi verður maður að virða siðferðisregluna um persónulega og félagslega ábyrgð: þegar maður nýtir sér réttindi sín er hver einstaklingur og félagshópur bundinn af siðferðislögum til að taka tillit til réttinda annarra, eigin skyldna gagnvart öðrum og almannaheill allra. Maður verður að hegða sér af réttlæti og mannúð gagnvart öllum.

Þar að auki, þar sem borgaralegt samfélag hefur rétt til að vernda sig gegn misnotkun sem kann að eiga sér stað undir formerkjum trúfrelsis, er það fyrst og fremst á ábyrgð borgaralegra yfirvalda að veita þessa vernd. Þetta má þó ekki gera af handahófi, né með því að hagsmuna aðildarríkjum óréttlátlega, heldur samkvæmt lagalegum viðmiðum sem samræmast hlutlægri siðferðislegri skipan. Þessar viðmiðanir eru nauðsynlegar til að vernda þessi réttindi fyrir alla borgara á áhrifaríkan hátt og til að tryggja friðsamlegt jafnvægi þeirra, til að efla heiðarlegan almannafrið, sem er skipuleg sambúð í sannri réttlæti, og til að vernda almennt siðferði. Allt þetta er grundvallarþáttur í almannaheill og fellur undir hugtakið allsherjarskipan. Þar að auki verður að virða meginregluna um algert frelsi í samfélaginu, en samkvæmt henni verður að viðurkenna frelsi fyrir mannkynið eins víðtækt og mögulegt er og ætti aðeins að takmarka það þegar og að því marki sem nauðsyn krefur. Menntun til að nýta frelsið

8. Menn okkar tíma eru undir þrýstingi á ýmsa vegu og eru í hættu á að vera sviptir eigin frelsi til að velja. Þar að auki eru ekki fáir sem eru tilbúnir að hafna allri undirgefni undir formerkjum frelsis og meta tilhlýðilega hlýðni lítilsvirða.

Þess vegna hvetur þetta Vatíkanþing alla, en sérstaklega þá sem bera ábyrgð á menntun annarra, til að leitast við að móta menn þannig að þeir, með virðingu fyrir siðferðisreglunni, hlýði lögmætum yfirvöldum og elski ósvikið frelsi; menn sem dæma hluti eftir eigin viðmiðum í ljósi sannleikans, sem skipuleggja athafnir sínar af ábyrgðartilfinningu og sem leitast við að styðja allt sem er satt og réttlátt, og tengja fúslega athafnir sínar við athafnir annarra.

Þess vegna ætti einnig að skipa því að trúfrelsi stuðli að því að karlar sýni meiri ábyrgð í að uppfylla eigin skyldur sínar í samfélagslífinu.

KAFLI

TRÚFRELSI Í LJÓSI OPINBERUNARINNAR

Kenningin um trúfrelsi
Rætur þess eru djúpt rótgrónar í Opinberunarbókinni

9. Þegar þetta Vatíkanþing lýsir yfir rétt mannsins til trúfrelsis, byggir það yfirlýsingu sína á reisn mannsins, en kröfur hans hafa orðið mannlegri skynsemi sífellt ljósari í gegnum aldirnar. Ennfremur á þessi kenning um frelsi rætur sínar að rekja til guðlegrar opinberunar og því verða kristnir menn að fylgja henni enn trúarlegri. Því þótt Opinberunarbókin staðfesti ekki sérstaklega réttinn til friðhelgi fyrir utanaðkomandi nauðung í trúarmálum, þá birtir hún engu að síður reisn mannsins í allri sinni fyllingu, sýnir fram á nálgun Krists á mannlegt frelsi með því að uppfylla skylduna til að trúa á orð Guðs og kennir okkur þann anda sem lærisveinar þessa meistara verða að viðurkenna og fylgja í öllu. Allt þetta skýrir almennu meginreglurnar sem kenning þessarar yfirlýsingar um trúfrelsi byggir á. Umfram allt er trúfrelsi í samfélaginu að öllu leyti í samræmi við frelsi kristinnar trúarathafnar.

Frelsi trúarathöfnarinnar

10. Það er ein mikilvægasta meginregla kaþólskrar kenningar, sem er að finna í orði Guðs og stöðugt kennd af feðrunum, að maðurinn verði, í trú sinni, að bregðast við Guði sjálfviljugur og að því ætti enginn að vera neyddur til að taka við trúnni gegn vilja sínum. Því að trúarathöfnin er sjálfviljug í eðli sínu, þar sem maðurinn, endurleystur af Kristi frelsaranum og kallaður af Jesú Kristi til ættleiddrar sonar, getur ekki haldið sig við Guð sem opinberar sig, nema hann, dreginn af föðurnum, veiti Guði skynsamlega og ókeypis gjöf trúarinnar. Það er því fullkomlega í samræmi við eðli trúarinnar að hvers kyns þvingun af hálfu manna í trúarlegum málum sé útilokuð. Þar af leiðandi stuðlar trúfrelsiskerfi verulega að því að stuðla að því ástandi þar sem menn geta auðveldlega verið boðið til kristinnar trúar, tekið við henni af fúsum og frjálsum vilja og játað hana virkan á öllum sviðum lífs síns.

Hegðun Krists og postulanna

11. Guð kallar menn vissulega til að þjóna sér í anda og sannleika, og því eru þeir bundnir af samvisku, en ekki þvingaðir. Því að Guð tekur tillit til reisn mannsins sem hann sjálfur skapaði, sem verður að stjórnast af eigin vilja og njóta frelsis. Þetta kom sérstaklega fram í Kristi Jesú, þar sem Guð opinberaði sig fullkomlega og gerði vegi sína kunna. Vissulega dró Kristur, sem er kennari okkar og Drottinn, hógvær og auðmjúkur af hjarta, lærisveinana þolinmóður að sér og bauð þeim. Það er satt að hann studdi og staðfesti prédikun sína með kraftaverkum, til að hræra og styrkja trú áheyrenda sinna, en ekki til að þvinga þá. Hann ávítaði vissulega vantrú þeirra sem heyrðu hann, en lét Guð um refsingu fyrir dómsdag. Þegar hann sendi postulana út í heiminn sagði hann þeim: „Sá sem trúir og lætur skírast mun hólpinn verða, en sá sem ekki trúir mun dæmdur verða“ (Markús 16:16). En hann, vitandi að illgresi hafði verið sáð meðal hveitisins, bauð að bæði skyldu látin vaxa þar til uppskeran, sem mun eiga sér stað við endi veraldar. Hann afneitaði því að vera pólitískur Messías og stjórnandi með valdi og kaus frekar að kalla sig Mannssoninn, sem kom „til að þjóna og gefa líf sitt sem lausnargjald fyrir marga“ (Markús 10:45). Hann opinberaði sig sem fullkominn þjón Guðs, sem „brýtur ekki brákaðan reyr né slekkur rjúkandi kveik“ (Matteus 12:20). Hann viðurkenndi borgaralegt yfirvald og réttindi þess og fyrirskipaði að greiða skyldi keisaranum skatta, en hann varaði skýrt við því að virða yrði æðri réttindi Guðs: „Gefið keisaranum það sem keisarans er og Guði það sem Guðs er“ (Matteus 22:21). Að lokum, með því að ljúka endurlausnarverkinu á krossinum, til að öðlast hjálpræði og sanna frelsi fyrir mannkynið, lauk hann opinberun sinni. Hann bar vitni um sannleikann, en hann vildi ekki þröngva honum upp með valdi á þá sem mótmæltu honum. Því að ríki hans er ekki varið með valdi, heldur er það stofnað með því að bera vitni um sannleikann og hlusta á hann, og vex með þeim kærleika sem Kristur, upphefður á krossinum, dregur fólk til sín.

Postularnir, sem voru kennt af orði og fordæmi Krists, fóru sömu leið. Frá fyrstu dögum kirkjunnar kepptust lærisveinar Krists við að leiða fólk til að játa Krist sem Drottin, ekki með nauðung eða brögðum sem væru óverðug fagnaðarerindinu, heldur umfram allt með krafti orðs Guðs. Þeir boðuðu afdráttarlaust fyrir öllum áætlun Guðs frelsarans, „sem vill að allir menn verði hólpnir og komist til þekkingar á sannleikanum“ (1. Tím. 2:4); en á sama tíma virtu þeir hina veiku, jafnvel þá sem voru í villu, og sýndu þannig fram á hvernig „hver og einn mun standa Guði reikning fyrir sjálfan sig“ (Róm. 14:12) og á meðan verða þeir að hlýða samvisku sinni. Eins og Kristur voru postularnir alltaf staðráðnir í að bera vitni um sannleika Guðs og þorðu að boða með æ meiri djörfung fyrir fólkinu og yfirvöldum „orð Guðs með trausti“ (Postulasagan 4:31). Því þeir trúðu með óhagganlegri trú að fagnaðarerindið sjálft væri sannarlega kraftur Guðs til hjálpræðis hverjum þeim sem trúir. Þess vegna fyrirlitu þeir öll „vopn holdsins“ og fylgdu fordæmi auðmýktar og auðmýktar Krists, prédikuðu orð Guðs og treystu fullkomlega á guðdómlegan mátt þess til að tortíma þeim völdum sem eru óvinir Guðs og leiða fólk til trúar á og hlýðni við Krist. Postularnir, líkt og Meistarinn, viðurkenndu lögmætt borgaralegt vald: „Ekkert vald er nema það sem Guð hefur sett,“ kennir postulinn, sem þar af leiðandi býður: „Sérhver maður hlýði yfirvöldum…“ „Sá sem veitir yfirvöldum mótspyrnu, veitir þeirri skipun sem Guð hefur sett“ (Róm 13:1-2). Og á sama tíma voru þeir ekki hræddir við að mótmæla opinberu valdi þegar það stóð gegn heilögum vilja Guðs: „Framar ber að hlýða Guði en mönnum“ (Postulasagan 5:29). Óteljandi píslarvottar og trúaðir hafa fylgt þessari leið í gegnum aldirnar og um allan heim.

Kirkjan fetar í fótspor Krists og postulanna

12. Kirkjan, trú sannleika fagnaðarerindisins, fylgir því leið Krists og postulanna þegar hún viðurkennir og eflir trúfrelsi sem í samræmi við mannlega reisn og opinberun Guðs. Í gegnum aldirnar hefur hún varðveitt og kennt kenninguna sem hún fékk frá Meistaranum og postulunum. Þótt í lífi Guðs fólks, á ferðalagi sínu um sveiflur mannkynssögunnar, hafi stundum verið hegðun sem er ekki í samræmi við anda fagnaðarerindisins, og jafnvel andstæð honum, hefur kirkjan alltaf haldið fast við þá kenningu að enginn skuli neyddur til að taka við trúnni.

Þannig starfaði evangelíska gerjunin lengi í hugum manna og stuðlaði kröftuglega að því að þeir gátu, í aldanna rás, skynjað betur virðingu persónu sinnar og þroskað þá sannfæringu að í trúarlegum málum ætti að varðveita þessa virðingu innan samfélagsins sem er ónæmt fyrir allri mannlegri nauðung.

Frelsi kirkjunnar

13. Meðal þess sem varðar kirkjuna, reyndar veraldlega samfélagið sjálft, og sem verður að varðveita á öllum tímum og alls staðar og verja gegn öllu óréttlæti, er það vissulega afar mikilvægt að kirkjan njóti eins mikils frelsis til athafna og þarf til að annast hjálpræði mannkynsins. Því þetta er heilagt frelsi, sem eingetni sonur Guðs auðgaði kirkjuna með, keyptur með blóði sínu. Það er sannarlega svo eðlislægt kirkjunni að þeir sem andmæla því hegða sér gegn vilja Guðs. Frelsi kirkjunnar er grundvallarregla í samskiptum kirkjunnar við opinber yfirvöld og alla borgaralega skipan.

Kirkjan gerir kröfu um frelsi í mannlegu samfélagi og frammi fyrir öllum opinberum yfirvöldum, þar sem hún er andlegt yfirvald, stofnað af Kristi Drottni, sem samkvæmt guðlegri skipun hefur skyldu til að fara út um allan heim og prédika fagnaðarerindið öllum sköpunum. Á sama hátt gerir kirkjan kröfu um frelsi að því leyti sem hún er samfélag manna sem eiga rétt á að lifa í borgaralegu samfélagi samkvæmt gildum kristinnar trúar.

Nú, þar sem trúfrelsi ríkir sem norm – ekki aðeins boðað í orðum, né aðeins staðfest með lögum, heldur einnig einlæglega framkvæmt í framkvæmd – þar nær kirkjan að lokum stöðugu ástandi, bæði í lögum og í reynd, fyrir nauðsynlegt sjálfstæði til að uppfylla guðlegt hlutverk sitt, sjálfstæði sem kirkjuleg yfirvöld hafa staðfastlega staðfest innan samfélagsins. Og á sama tíma njóta kristnir menn, eins og allir aðrir, borgaralegs réttar til að vera ekki hindraðir í að lifa samkvæmt samvisku sinni. Því er samræmi milli frelsis kirkjunnar og þess trúfrelsis sem verður að viðurkenna sem rétt fyrir alla menn og samfélög og staðfesta í réttarkerfinu.

Skylda kirkjunnar

14. Til að uppfylla guðdómlega skipun: „lærið allar þjóðir“ (Matt., 18, 19-20), verður kaþólska kirkjan að berjast ötullega „svo að orð Guðs megi útbreiðast og vegsamast“ (2. Þess., 3, I).

Hann biður öll börn sín innilega að koma fyrst og fremst fram með „beiðnir, ákall, bænir og þakkargjörðir fyrir öllum mönnum... Því að þetta er gott og Guði, frelsara vorum, þóknanlegt, sem vill að allir menn verði hólpnir og komist til þekkingar á sannleikanum“ (1. Tím. 2:1-4).

Hinir trúuðu verða að gefa gaum að helgri og öruggri kenningu kirkjunnar við mótun samvisku sinnar. Því að samkvæmt vilja Krists er kaþólska kirkjan kennari sannleikans og hlutverk hennar felst í því að boða og kenna sannleikann, sem er Kristur, áreiðanlega og jafnframt að lýsa yfir og staðfesta með valdi sínu meginreglur siðferðilegrar skipunar sem spretta af mannlegu eðli sjálfu. Ennfremur skulu hinir trúuðu vera vitur í samskiptum sínum við vantrúaða og dreifa ljósi lífsins „í heilögum anda, í einlægri kærleika, í orðum sannleikans“ (2. Kor. 6:6-7), með öllu trausti og postullegum eldmóði, jafnvel allt til blóðsúthellingar.

Því að lærisveinninn hefur mikla skyldu gagnvart Kristi, kennaranum, að þekkja betur dag hvern þann sannleika sem hann hefur meðtekið frá honum, að boða hann trúfastlega og verja hann hugrökklega og útiloka allar leiðir sem stríða gegn anda fagnaðarerindisins. En á sama tíma hvetur kærleikur Krists hann til að meðhöndla þá sem lifa í villu eða fáfræði trúarinnar með kærleika, varfærni og þolinmæði. Þess vegna verður maður að íhuga bæði skyldur sínar gagnvart Kristi, lífgefandi orði sem verður að prédika, og réttindi mannsins og þá náð sem Guð hefur veitt mannkyninu fyrir Krist, sem er boðið að taka á móti og játa trúna fúslega.

NIÐURSTAÐA

15. Það er því augljóst að menn samtímans vilja geta játað trú sína frjálslega bæði í einrúmi og opinberlega; og enn frekar að trúfrelsi er lýst yfir sem borgaralegur réttur í mörgum stjórnarskrám og er hátíðlega viðurkennt í alþjóðasamningum.

En það eru til stjórnkerfi þar sem, þótt stjórnarskráin viðurkenni trúfrelsi, leitast opinberir aðilar sjálfir við að koma í veg fyrir að borgarar iðki trú og gera lífið afar erfitt og óöruggt fyrir trúarsamfélög.

Hið heilaga kirkjuþing fagnar með gleði gæfumerkjum þessa tíma en fordæmir með hryggð þessar dapurlegu staðreyndir, hvetur kaþólikka og biður alla menn að íhuga af fyllstu nákvæmni hversu nauðsynlegt trúfrelsi er, sérstaklega við núverandi aðstæður mannkynsins.

Það er augljóst að allar þjóðir eru að sameinast sífellt meira, að fólk af ólíkum menningarheimum og trúarbrögðum tengist nánar og að vitund um einstaklingsbundna ábyrgð er að aukast. Þess vegna, til að friðsamleg samskipti og sátt geti öðlastst og styrkst meðal mannkyns, er nauðsynlegt að trúfrelsi sé verndað með virkum lagalegum verndum um allan heim og að æðstu skyldur og réttindi einstaklinga til að þróa trúarlíf sitt frjálslega innan samfélagsins séu virt.

Megi Guð, faðir allra, gefa að mannkynið, með því að gæta trúfrelsis í samfélaginu af kostgæfni, fyrir náð Krists og kraft heilags anda, megi ná hinu háleita og óbrigðula „frelsi dýrðar Guðs barna“ (Róm 8, 21).

Sérhvert einasta atriði í þessari yfirlýsingu var þóknanlegt feðrum hins allraheilagasta kirkjuþings. Og við, með postullegu valdi sem Kristur hefur veitt þeim, ásamt virðulegum feðrum í heilögum anda, samþykkjum, ákveðum og staðfestum þær og gefum fyrirmæli um að þær, eftir að þær hafa verið ákveðnar af kirkjuþinginu, verði birtar Guði til dýrðar.

Róm, í Péturskirkjan, 7. desember 1965.

Ég, Páll, biskup kaþólsku kirkjunnar