DECLARACIÓN HERÉTICA DE 1965, FEITA POLO CONCILIO VATICANO II:

 

 

DECLARACIÓN

DIGNIDADE HUMANIDADE

SOBRE A LIBERDADE RELIXIOSA

 

O DEREITO DO INDIVIDUO E DAS COMUNIDADES
Á LIBERDADE SOCIAL E CIVIL EN ASUNTOS RELIXIOSOS

1. A xente do noso tempo está a tomar cada vez máis conciencia da dignidade da persoa humana, e aumenta o número daqueles que esixen que as persoas, nas súas accións, gocen e usen o seu propio xuízo responsable e a súa liberdade, guiadas polo sentido do deber e non movidas pola coerción. Do mesmo xeito, esixen a delimitación xurídica do poder público, para que o alcance da xusta liberdade, tanto do individuo como das asociacións, non sexa indebidamente restrinxido. Esta esixencia de liberdade na sociedade humana refírese sobre todo aos bens do espírito humano, especialmente aos que pertencen ao libre exercicio da relixión na sociedade. Atendendo con atención a estas aspiracións da mente e co obxectivo de declarar o seu conformidade coa verdade e a xustiza, este Concilio Vaticano estuda a sagrada tradición e a doutrina da Igrexa, sacando á luz cousas novas, sempre en harmonía coas antigas.

En primeiro lugar, o sagrado Concilio profesa que Deus revelou á humanidade o camiño polo cal, servíndolle, as persoas poden salvarse e atopar a felicidade en Cristo. Cremos que esta única e verdadeira relixión subsiste na Igrexa Católica e Apostólica, á que o Señor Xesús lle confiou a misión de difundila a todos os pobos, dicindo aos Apóstolos: «Ide, pois, e facede discípulos a todos os pobos, bautizándoos no nome do Pai e do Fillo e do Espírito Santo, ensinándolles a gardar todo o que vos mandei» (Mt 28, 19-20). Pola súa banda, todos os pobos están obrigados a buscar a verdade, especialmente con respecto a Deus e á súa Igrexa, e, unha vez coñecida, a abrazala e practicala.

O santo Concilio recoñece tamén que estes deberes afectan e vinculan as conciencias dos homes, e que a verdade se impón só pola forza da propia verdade, que penetra nas almas con suavidade pero con forza. Agora ben, dado que a liberdade relixiosa que os homes requiren para o cumprimento da súa obriga de adorar a Deus pertence á inmunidade fronte á coerción na sociedade civil, deixa intacta a doutrina católica tradicional relativa ao deber moral dos individuos e das sociedades cara á verdadeira relixión e á única Igrexa de Cristo. Ademais, ao abordar esta verdade relixiosa, o sagrado Concilio pretende desenvolver a doutrina dos recentes Papas sobre os dereitos inviolables da persoa humana e sobre a orde xurídica da sociedade.

CAPÍTULO I

NOCIÓN XERAL DE LIBERDADE RELIXIOSA

Obxecto e fundamento da liberdade relixiosa

2. Este Concilio Vaticano declara que a persoa humana ten dereito á liberdade relixiosa. Esta liberdade consiste no feito de que todas as persoas deben ser inmunes á coerción, xa sexa por parte de individuos, grupos sociais ou calquera autoridade humana, de tal xeito que, en materia relixiosa, ninguén sexa obrigado a actuar contra a súa conciencia, nin ninguén sexa impedido de actuar de acordo con ela, privada ou publicamente, só ou en asociación con outros, dentro dos debidos límites. Declara ademais que o dereito á liberdade relixiosa está verdadeiramente fundado na propia dignidade da persoa humana, tal como a entenden a palabra revelada de Deus e a propia razón natural. Este dereito da persoa humana á liberdade relixiosa debe ser recoñecido no ordenamento xurídico da sociedade, para que se converta nun dereito civil.

Todas as persoas, en virtude da súa dignidade inherente como persoas —é dicir, dotadas de razón e libre albedrío e, polo tanto, enriquecidas con responsabilidade persoal— están impulsadas pola súa propia natureza e moralmente obrigadas a buscar a verdade, especialmente a que se refire á relixión. Tamén están obrigadas a aceptar a verdade coñecida e a ordenar toda a súa vida segundo as súas esixencias. Pero as persoas non poden cumprir esta obriga dun xeito axeitado á súa propia natureza a menos que gocen tanto de liberdade psicolóxica como de inmunidade fronte á coerción externa. En consecuencia, o dereito á liberdade relixiosa non se basea na disposición subxectiva da persoa, senón na súa propia natureza. Polo tanto, o dereito a esta inmunidade permanece mesmo para aqueles que non cumpren a obriga de buscar e adherirse á verdade, e o seu exercicio, sempre que se manteña a xusta orde pública, non pode ser impedido.

Liberdade relixiosa e conexión do home con Deus

3. Todo isto vólvese aínda máis claro para aqueles que consideran que a norma suprema da vida humana é a mesma lei divina —eterna, obxectiva e universal— pola que Deus ordena, dirixe e goberna o mundo e os camiños da comunidade humana segundo o designio da súa sabedoría e do seu amor. Deus fai partícipe á humanidade desta lei, para que, pola disposición amable da divina Providencia, poidamos coñecer cada vez máis a verdade inmutable. Polo tanto, todos teñen a obriga, e en consecuencia tamén o dereito, de buscar a verdade en materia relixiosa, para que, utilizando medios axeitados, poidan formar prudentemente xuízos de conciencia rectos e verdadeiros.

Agora ben, a verdade debe buscarse dun xeito axeitado á dignidade da persoa humana e á súa natureza social, é dicir, mediante a libre indagación, valéndose da ensinanza ou educación, da comunicación e do diálogo, por medio dos cales uns explican aos outros a verdade que atoparon ou cren atopar, para axudarnos mutuamente na procura da verdade; e unha vez coñecida esta, debe aceptarse firmemente con asentimento persoal.

O home percibe e recoñece os ditados da lei divina a través da súa conciencia; unha conciencia que está obrigado a seguir fielmente en todas as súas actividades para chegar a Deus, que é o seu fin. Polo tanto, non se lle pode obrigar a actuar contra a súa conciencia. Tampouco se lle pode impedir que actúe segundo a súa conciencia, especialmente en materia relixiosa. Pois a práctica da relixión, pola súa propia natureza, consiste sobre todo en actos internos voluntarios e libres polos que o home se relaciona directamente con Deus: actos deste tipo non poden ser ordenados nin prohibidos por unha autoridade meramente humana. E a propia natureza social do home esixe que manifeste exteriormente os seus actos internos de relixión, que se comunique cos demais en materia relixiosa, que profese a súa relixión de forma comunitaria.

Polo tanto, é unha afronta á persoa humana e á orde que Deus estableceu para os homes se, preservando a xusta orde pública, se lle nega ao home o libre exercicio da relixión na sociedade.

Ademais, os actos relixiosos, a través dos cales as persoas, baseándose nas súas conviccións máis profundas, se relacionan privada e publicamente con Deus, transcenden pola súa propia natureza a orde terreal e temporal. En consecuencia, a autoridade civil, cuxo propósito propio é salvagardar o ben común no tempo, debe recoñecer e fomentar a vida relixiosa dos seus cidadáns; non obstante, excede a súa autoridade se intenta dirixir ou impedir os actos relixiosos.

A liberdade das comunidades relixiosas

4. A liberdade ou inmunidade fronte á coerción en materia relixiosa, que pertence aos individuos, tamén debe ser recoñecida cando actúan colectivamente. Pois a natureza social tanto da humanidade como da propia relixión require comunidades relixiosas.

Estas comunidades, sempre que non se violen as xustas esixencias da orde pública, teñen dereito á inmunidade para gobernarse segundo as súas propias regras, honrar a Divindade co culto público, axudar os seus membros no exercicio da vida relixiosa e apoialos coa doutrina, e promover institucións nas que os membros colaboren para ordenar as súas propias vidas segundo os seus principios relixiosos.

As comunidades relixiosas tamén teñen dereito a non ser impedidas por medios legais ou por acción administrativa da autoridade civil a elección, formación, nomeamento e traslado dos seus propios ministros, a comunicación con autoridades relixiosas e comunidades con sede noutras partes do mundo, ou a selección de edificios relixiosos e a adquisición e uso de bens axeitados.

As comunidades relixiosas tamén teñen dereito a non ser impedidas de ensinar e profesar publicamente a súa fe, tanto oralmente como por escrito. Non obstante, ao difundir a fe relixiosa e introducir costumes, sempre hai que absterse de calquera tipo de acción que poida parecer coerción ou persuasión deshonesta ou pouco xusta, especialmente cando se trata de persoas sen educación ou necesitadas. Este comportamento debe considerarse un abuso dos propios dereitos e unha violación dos dereitos dos demais.

A liberdade relixiosa inclúe tamén o dereito das comunidades relixiosas a expresar libremente o valor único da súa doutrina para a ordenación da sociedade e para a vitalización de toda actividade humana. Finalmente, o dereito dos individuos, impulsados ​​polo seu propio sentimento relixioso, a reunirse ou establecer libremente asociacións educativas, culturais, caritativas e sociais baséase na natureza social da humanidade e na propia natureza da relixión.

A liberdade relixiosa da familia

5. Toda familia, como sociedade que posúe os seus propios dereitos inherentes e fundamentais, ten dereito a ordenar libremente a súa vida relixiosa doméstica baixo a guía dos pais. Os pais teñen dereito a determinar a forma de educación relixiosa que se lles debe dar aos seus fillos, segundo as súas propias conviccións relixiosas. Polo tanto, a autoridade civil debe recoñecer o dereito dos pais a elixir escolas ou outros medios de educación con liberdade xenuína, sen impoñerlles cargas inxustas, directa ou indirectamente, por esta liberdade de elección. Ademais, os dereitos dos pais son violados se os fillos son obrigados a asistir a clases escolares que non corresponden ás crenzas relixiosas dos pais, ou se se impón un único sistema educativo que exclúe completamente a instrución relixiosa.

A promoción da liberdade relixiosa

6. Dado que o ben común da sociedade, que é o conxunto das condicións da vida social polas que os homes poden alcanzar máis plena e facilmente a súa propia perfección, reside ante todo na observancia dos dereitos e deberes da persoa humana, a protección do dereito á liberdade relixiosa concierne aos cidadáns, ás autoridades civís, á Igrexa e ás demais comunidades relixiosas, segundo a natureza particular de cada un deles, tendo en conta a súa respectiva obriga cara ao ben común.

A protección e promoción dos dereitos humanos inviolables é un deber esencial de toda autoridade civil. Polo tanto, o poder civil debe asumir eficazmente a responsabilidade de salvagardar a liberdade relixiosa de todos os cidadáns mediante leis xustas e outros medios axeitados, e facilitar condicións favorables que promovan a vida relixiosa, para que os cidadáns poidan exercer eficazmente os seus dereitos relixiosos e cumprir os seus deberes, e a propia sociedade poida así gozar dos bens de xustiza e paz que xorden da fidelidade da humanidade a Deus e á súa santa vontade.

Se, considerando as circunstancias peculiares dos pobos, unha comunidade relixiosa recibe un recoñecemento civil especial na ordenación xurídica da sociedade, é necesario que ao mesmo tempo se recoñeza e respecte o dereito á liberdade en materia relixiosa para todos os cidadáns e comunidades relixiosas.

Finalmente, a autoridade civil debe garantir que a igualdade xurídica dos cidadáns, que tamén pertence ao ben común da sociedade, nunca sexa prexudicada, nin aberta nin secretamente, por razóns relixiosas, xa que non se fai discriminación entre eles.

Disto dedúcese que a autoridade pública non pode obrigar os cidadáns, mediante a coerción, o medo ou calquera outro medio, a profesar ou renunciar a ningunha relixión, nin pode impedir que ninguén se una ou abandone unha comunidade relixiosa. E é aínda máis contrario á vontade de Deus e aos dereitos sagrados da persoa e da familia humanas cando se emprega a forza en calquera forma para eliminar ou suprimir a relixión, xa sexa no conxunto da humanidade, nunha rexión determinada ou nun grupo específico.

Os límites da liberdade relixiosa

7. O dereito á liberdade relixiosa exercítase na sociedade humana e, polo tanto, o seu uso está suxeito a certas normas que o regulan.

Ao exercer todas as liberdades, débese observar o principio moral da responsabilidade persoal e social: ao exercer os seus dereitos, cada individuo e grupo social está obrigado por lei moral a considerar os dereitos dos demais, os seus propios deberes cara aos demais e o ben común de todos. Débese actuar con xustiza e humanidade cara a todos.

Ademais, dado que a sociedade civil ten dereito a protexerse contra os abusos que poidan producirse baixo o pretexto da liberdade relixiosa, é principalmente responsabilidade da autoridade civil proporcionar esta protección. Non obstante, isto non debe facerse arbitrariamente, nin favorecendo inxustamente a unha das partes, senón de acordo con normas xurídicas coherentes coa orde moral obxectiva. Estas normas son necesarias para a protección efectiva destes dereitos para todos os cidadáns e para o equilibrio pacífico deses dereitos, para a adecuada promoción da paz pública honesta, que é a coexistencia ordenada en verdadeira xustiza, e para a debida salvagarda da moralidade pública. Todo isto constitúe unha parte fundamental do ben común e está englobado na noción de orde pública. Ademais, o principio da liberdade integral debe ser observado na sociedade, segundo o cal a liberdade debe ser recoñecida para a humanidade o máis amplamente posible e só debe ser restrinxida cando e na medida en que sexa necesario. Educación para o exercicio da liberdade

8. Os homes do noso tempo son presionados de diversas maneiras e corren o perigo de verse privados da súa propia liberdade de elección. Ademais, non son poucos os que se inclinan a rexeitar toda submisión co pretexto da liberdade e a ter en baixa estima a obediencia debida.

Polo tanto, este Concilio Vaticano exhorta a todos, pero especialmente a aqueles que teñen a responsabilidade da educación dos demais, a esforzarse por formar homes de tal xeito que, respectando a orde moral, obedezan á autoridade lexítima e sexan amantes da verdadeira liberdade; homes que xulguen as cousas con criterios propios á luz da verdade, que ordenen as súas actividades con sentido de responsabilidade e que se esforcen por apoiar todo o que é verdadeiro e xusto, asociando de bo grado as súas accións coas dos demais.

Polo tanto, a liberdade relixiosa tamén debe ter como obxectivo contribuír a que os homes actúen con maior responsabilidade no cumprimento dos seus propios deberes na vida social.

CAPÍTULO II

LIBERDADE RELIXIOSA Á LUZ DA REVELACIÓN

A doutrina da liberdade relixiosa
As súas raíces están profundamente arraigadas na Revelación

9. Cando este Concilio Vaticano se declara sobre o dereito do home á liberdade relixiosa, basea a súa declaración na dignidade da persoa humana, cuxas esixencias se fixeron cada vez máis evidentes para a razón humana ao longo da experiencia dos séculos. Ademais, esta doutrina da liberdade está arraigada na Revelación divina e, polo tanto, debe ser observada con maior relixiosidade polos cristiáns. Pois, aínda que a Revelación non afirma expresamente o dereito á inmunidade fronte á coerción externa en materia relixiosa, manifesta, con todo, a dignidade da persoa humana en toda a súa plenitude, demostra a visión de Cristo da liberdade humana ao cumprir a obriga de crer na palabra de Deus e ensínanos o espírito que os discípulos deste Mestre deben recoñecer e seguir en todas as cousas. Todo isto aclara os principios xerais sobre os que se funda a doutrina desta Declaración sobre a liberdade relixiosa. Sobre todo, a liberdade relixiosa na sociedade está totalmente en consonancia coa liberdade do acto de fe cristián.

A liberdade do acto de fe

10. Un dos principios máis importantes da doutrina católica, contido na Palabra de Deus e ensinado constantemente polos Pais, é que o home, ao crer, debe responder voluntariamente a Deus e que, polo tanto, ninguén debe ser obrigado a abrazar a fe contra a súa vontade. Pois o acto de fe é voluntario pola súa propia natureza, xa que o home, redimido por Cristo Salvador e chamado por Xesucristo á filiación adoptiva, non pode adherirse a Deus que se revela, a menos que, atraído polo Pai, lle preste a Deus o don racional e gratuíto da fe. Polo tanto, é totalmente conforme á natureza da fe que se exclua calquera tipo de imposición por parte dos homes en materia relixiosa. En consecuencia, un réxime de liberdade relixiosa contribúe significativamente a fomentar ese estado de cousas no que os homes poidan ser facilmente invitados á fe cristiá, abrazala por propia vontade e profesala activamente en todos os aspectos das súas vidas.

O comportamento de Cristo e dos apóstolos

11. Deus certamente chama aos homes a servilo en espírito e en verdade, e polo tanto están obrigados en conciencia, pero non coaccionados. Porque Deus ten en conta a dignidade da persoa humana que El mesmo creou, que debe ser gobernada pola súa propia vontade e gozar de liberdade. Isto fíxose especialmente evidente en Cristo Xesús, en quen Deus se revelou perfectamente e deu a coñecer os seus camiños. De feito, Cristo, que é o noso Mestre e Señor, manso e humilde de corazón, atraeu e convidou pacientemente aos discípulos. É certo que apoiou e confirmou a súa predicación con milagres, para espertar e fortalecer a fe dos seus oíntes, pero non para coaccionalos. Certamente reprendeu a incredulidade dos que o escoitaron, pero deixou o castigo a Deus para o día do xuízo. Cando enviou os Apóstolos ao mundo, díxolles: "Quen crea e sexa bautizado será salvo, pero quen non crea será condenado" (Marcos 16:16). Pero El, sabendo que se sementaran herbas daniñas entre o trigo, mandou que ambos se deixasen medrar ata a colleita, que terá lugar ao final dos tempos. Renunciando a ser un Mesías político e un gobernante pola forza, preferiu chamarse a si mesmo o Fillo do Home, que veu "para servir e dar a súa vida en rescate por moitos" (Marcos 10:45). Revelouse como o Servo perfecto de Deus, que "non quebra a cana machucada nin apaga a mecha fumegante" (Mateo 12:20). Recoñeceu a autoridade civil e os seus dereitos, ordenando que se pagasen impostos a César, pero advertiu claramente que se debían respectar os dereitos superiores de Deus: "Dádelle a César o que é de César e a Deus o que é de Deus" (Mateo 22:21). Finalmente, ao completar a obra da redención na cruz, para adquirir a salvación e a verdadeira liberdade para a humanidade, completou a súa revelación. Deu testemuño da verdade, pero non quixo impoñela pola forza aos que o contradecían. Porque o seu reino non se defende pola forza, senón que se establece dando testemuño da verdade e escoitándoa, e crece polo amor con que Cristo, elevado na cruz, atrae ás persoas cara a si.

Os apóstolos, educados pola palabra e o exemplo de Cristo, seguiron o mesmo camiño. Desde os primeiros tempos da Igrexa, os discípulos de Cristo esforzáronse por levar a xente a confesar a Cristo como Señor, non por coerción ou artificio indigno do Evanxeo, senón sobre todo mediante o poder da palabra de Deus. Proclamaron resolutamente a todos o designio de Deus Salvador, "que quere que todos os homes sexan salvos e cheguen ao coñecemento da verdade" (1 Tm 2,4); pero ao mesmo tempo, respectaron aos débiles, mesmo aos que estaban no erro, demostrando así como "cada un dará contas de si mesmo a Deus" (Rm 14,12) e, mentres tanto, debe obedecer á súa conciencia. Como Cristo, os apóstolos sempre estiveron comprometidos a dar testemuño da verdade de Deus, atrevéndose a proclamar con cada vez maior audacia ante o pobo e as autoridades "a palabra de Deus con confianza" (Feitos 4,31). Porque crían con fe inquebrantable que o propio Evanxeo era verdadeiramente o poder de Deus para a salvación de todo aquel que cre. Polo tanto, desprezando todas as «armas da carne» e seguindo o exemplo da mansedume e humildade de Cristo, predicaron a palabra de Deus, confiando plenamente no seu poder divino para destruír os poderes inimigos de Deus e para levar as persoas á fe e á obediencia a Cristo. Os apóstolos, como o Mestre, recoñeceron a autoridade civil lexítima: «Non hai autoridade que non sexa a establecida por Deus», ensina o Apóstolo, quen en consecuencia ordena: «Todos estean sometidos ás autoridades gobernantes...». «Quen resiste á autoridade, resiste á orde establecida por Deus» (Rom. 13, 1-2). E ao mesmo tempo, non tiveron medo de contradecir o poder público cando este se opoñía á santa vontade de Deus: «Debemos obedecer a Deus antes que aos homes» (Feitos 5, 29). Innumerables mártires e fieis seguiron este camiño ao longo dos séculos e en todo o mundo.

A Igrexa segue os pasos de Cristo e dos Apóstolos

12. Polo tanto, a Igrexa, fiel á verdade do Evanxeo, segue o camiño de Cristo e dos Apóstolos cando recoñece e promove a liberdade relixiosa como conforme á dignidade humana e á revelación de Deus. Ao longo dos tempos, conservou e ensinou a doutrina recibida do Mestre e dos Apóstolos. Aínda que na vida do Pobo de Deus, ao percorrer as vicisitudes da historia humana, ás veces houbo comportamentos menos acordes co espírito do Evanxeo, e mesmo contrarios a el, a Igrexa sempre mantivo a doutrina de que ninguén debe ser obrigado a abrazar a fe.

Deste xeito, o fermento evanxélico actuou durante moito tempo nas mentes dos homes e contribuíu poderosamente a que, ao longo dos séculos, puidesen percibir máis plenamente a dignidade da súa persoa e madurar a convicción de que, en materia relixiosa, esta dignidade debe preservarse dentro dunha sociedade inmune a calquera coerción humana.

A liberdade da Igrexa

13. Entre as cousas que pertencen ao ben da Igrexa, mesmo ao ben da propia sociedade temporal, e que deben ser preservadas en todo tempo e lugar e defendidas contra toda inxustiza, é certamente de suma importancia que a Igrexa goce de tanta liberdade de acción como sexa necesaria para o coidado da salvación da humanidade. Pois esta é unha liberdade sagrada, coa que o Fillo Unigénito de Deus enriqueceu a Igrexa, comprada co seu sangue. É verdadeiramente tan intrínseca á Igrexa que aqueles que se opoñen a ela actúan contra a vontade de Deus. A liberdade da Igrexa é un principio fundamental nas relacións entre a Igrexa e os poderes públicos e toda a orde civil.

A Igrexa reivindica para si a liberdade na sociedade humana e ante calquera autoridade pública, xa que é unha autoridade espiritual, establecida por Cristo Señor, a quen por mandato divino lle corresponde o deber de ir por todo o mundo e predicar o Evanxeo a toda criatura. Do mesmo xeito, a Igrexa reivindica para si a liberdade en canto que é unha sociedade de seres humanos que teñen dereito a vivir na sociedade civil segundo as normas da fe cristiá.

Agora, onde prevalece a liberdade relixiosa como norma —non só proclamada con palabras, nin só sancionada por leis, senón tamén posta en práctica con sinceridade—, alí, en última instancia, a Igrexa alcanza a condición estable, tanto en dereito como en feito, para a necesaria independencia no cumprimento da súa misión divina, unha independencia que as autoridades eclesiásticas afirmaron con máis insistencia dentro da sociedade. E, ao mesmo tempo, os fieis cristiáns, como todas as demais persoas, gozan do dereito civil a non ser impedidos de vivir segundo a súa conciencia. Existe, polo tanto, harmonía entre a liberdade da Igrexa e esa liberdade relixiosa que debe ser recoñecida como un dereito para todas as persoas e comunidades e sancionada no sistema xurídico.

Obrigación da Igrexa

14. A Igrexa Católica, para cumprir o mandato divino: «ensinade a todas as nacións» (Mt., 18, 19-20), debe esforzarse con dilixencia «para que a palabra de Deus sexa difundida e glorificada» (2 Tes., 3, I).

El pídelle encarecidamente a todos os seus fillos que, en primeiro lugar, eleven "súplicas, súplicas, oracións e accións de grazas por todos os homes... Porque isto é bo e agradable a Deus, o noso Salvador, que quere que todos os homes sexan salvos e cheguen ao coñecemento da verdade" (1 Tm 2, 1-4).

Pola súa banda, os fieis, na formación da súa conciencia, deben prestar atención diligente á doutrina sagrada e certa da Igrexa. Pois pola vontade de Cristo, a Igrexa Católica é mestra da verdade, e a súa misión consiste en proclamar e ensinar autenticamente a verdade, que é Cristo, e ao mesmo tempo declarar e confirmar coa súa autoridade os principios da orde moral que emanan da propia natureza humana. Ademais, que os fieis sexan sabios nas súas relacións cos incrédulos e difundan a luz da vida «no Espírito Santo, con amor sincero, con palabras de verdade» (2 Cor. 6, 6-7), con toda confianza e celo apostólico, ata o derramamento de sangue.

Pois o discípulo ten unha grave obriga con Cristo Mestre de coñecer mellor cada día a verdade que recibiu Del, de proclamala fielmente e de defendela con valentía, excluíndo calquera medio contrario ao espírito do Evanxeo. Ao mesmo tempo, porén, a caridade de Cristo úrxeo a tratar con amor, prudencia e paciencia a aqueles que viven no erro ou na ignorancia da fe. Polo tanto, hai que considerar tanto os deberes cara a Cristo, Palabra vivificante que debe ser predicada, como os dereitos da persoa humana e a medida da graza que Deus, por medio de Cristo, concedeu á humanidade, que está invitada a recibir e profesar a fe de boa gana.

CONCLUSIÓN

15. É evidente, polo tanto, que os homes do noso tempo desexan poder profesar libremente a relixión en privado e en público; e aínda máis, que a liberdade relixiosa está declarada como un dereito civil en moitas Constitucións e está recoñecida solemnemente en documentos internacionais.

Pero hai réximes nos que, aínda que a súa Constitución recoñece a liberdade de culto relixioso, os propios poderes públicos se esforzan por impedir que os cidadáns practiquen a relixión e por facer a vida extremadamente difícil e insegura para as comunidades relixiosas.

Saudando con alegría os signos auspiciosos deste tempo, pero denunciando con tristeza estes feitos deplorables, o sagrado Concilio exhorta os católicos e pide a todos os homes que consideren con sumo coidado o necesaria que é a liberdade relixiosa, especialmente nas condicións actuais da familia humana.

É evidente que todos os pobos se están a unir cada vez máis, que as persoas de diversas culturas e relixións están unidas por lazos máis estreitos e que a conciencia da responsabilidade individual está a medrar. Polo tanto, para que se establezan e consoliden relacións pacíficas e harmonía entre a humanidade, é esencial que a liberdade relixiosa sexa protexida por garantías legais eficaces en todo o mundo e que se respecten os deberes e dereitos supremos dos individuos para desenvolver libremente a súa vida relixiosa dentro da sociedade.

Que Deus, Pai de todos, conceda que a familia humana, mediante a observancia diligente da liberdade relixiosa na sociedade, pola graza de Cristo e o poder do Espírito Santo, poida alcanzar a sublime e infalible "liberdade da gloria dos fillos de Deus" (Rom., 8, 21).

Todo e cada un dos elementos desta Declaración foron agradables aos Pais do Santísimo Concilio. E Nós, coa autoridade apostólica conferida por Cristo, xunto cos Venerables Pais, no Espírito Santo, aprobámoas, decretámoas e establecémolas, e mandamos que, unha vez decretadas sinodalmente, sexan promulgadas para a gloria de Deus.

Roma, en San Pedro, 7 de decembro de 1965.

Eu, PAULO, bispo da Igrexa Católica