ЕРЭТЫЧНАЯ ДЭКЛАРАЦЫЯ 1965 ГОДА, ЗРОБЛЕНАЯ ДРУГІМ ВАТЫКАНСКІМ САВОРАМ:
ЗАЯВА
DIGNITATIS HUMANAE
АБ РЭЛІГІЙНАЙ СВАБОДЕ
ПРАВА АСОБЫ І СУПОЛЬНАСЦЕЙ
ДА САЦЫЯЛЬНАЙ І ГРАМАДЗЯНСКАЙ СВАБОДЫ Ў РЭЛІГІЙНЫХ СПРАВАХ
1. Людзі нашага часу ўсё больш усведамляюць годнасць чалавечай асобы, і расце колькасць тых, хто патрабуе, каб людзі ў сваіх дзеяннях карысталіся ўласным адказным меркаваннем і свабодай, кіруючыся пачуццём абавязку, а не прымусам. Яны таксама заклікаюць да юрыдычнага размежавання публічнай улады, каб аб'ём справядлівай свабоды, як асобы, так і асацыяцый, не быў празмерна абмежаваны. Гэтае патрабаванне свабоды ў чалавечым грамадстве тычыцца перш за ўсё даброт чалавечага духу, асабліва тых, якія тычацца свабоднага выканання рэлігійных абавязкаў у грамадстве. Старанна прыслухоўваючыся да гэтых памкненняў розуму і імкнучыся паказаць, наколькі яны адпавядаюць праўдзе і справядлівасці, гэты Ватыканскі Сабор вывучае святую традыцыю і вучэнне Царквы, выяўляючы новае, заўсёды ў гармоніі са старажытнымі.
Па-першае, Святы Сабор вызнае, што Бог адкрыў чалавецтву шлях, якім, служачы Яму, людзі могуць выратавацца і знайсці шчасце ў Хрысце. Мы верым, што гэтая адзіная сапраўдная рэлігія існуе ў Каталіцкім і Апостальскім Касцёле, якому Гасподзь Ісус даручыў місію распаўсюджвання яе сярод усіх людзей, кажучы апосталам: «Дык ідзіце і навучыце ўсе народы, хрысцячы іх у імя Айца і Сына і Святога Духа, вучачы іх выконваць усё, што Я вам загадаў» (Мц 28, 19-20). Са свайго боку, усе людзі абавязаны шукаць праўду, асабліва пра Бога і Яго Касцёл, і, пазнаўшы яе, прыняць і практыкаваць яе.
Святы Сабор таксама прызнае, што гэтыя абавязкі ўплываюць на сумленне людзей і звязваюць яго, і што праўда навязваецца толькі сілай самой праўды, якая пранікае ў душы мякка, але магутна. Паколькі рэлігійная свабода, якая патрэбна людзям для выканання свайго абавязку пакланяцца Богу, адносіцца да недатыкальнасці ад прымусу ў грамадзянскай супольнасці, ён пакідае некранутымі традыцыйную каталіцкую дактрыну адносна маральнага абавязку асобных людзей і грамадстваў перад сапраўднай рэлігіяй і адзінай Царквой Хрыстовай. Акрамя таго, разглядаючы гэтую рэлігійную праўду, Святы Сабор мае намер развіць дактрыну нядаўніх Папаў аб непарушных правах чалавечай асобы і аб прававым парадку грамадства.
РАЗДЗЕЛ I
АГУЛЬНАЕ ПАНЯЦЦЕ РЭЛІГІЙНАЙ СВАБОДЫ
Аб'ект і падмурак рэлігійнай свабоды
2. Гэты Ватыканскі Сабор абвяшчае, што чалавечая асоба мае права на рэлігійную свабоду. Гэтая свабода заключаецца ў тым, што ўсе людзі павінны быць вызваленыя ад прымусу, няхай гэта будзе з боку асобных людзей, сацыяльных груп ці любой чалавечай улады, такім чынам, каб у рэлігійных справах ніхто не быў прымушаны дзейнічаць супраць свайго сумлення, а таксама нікому не забаранялася дзейнічаць у адпаведнасці з ім, прыватна ці публічна, самастойна ці сумесна з іншымі, у належных межах. Ён таксама абвяшчае, што права на рэлігійную свабоду сапраўды заснавана на самой годнасці чалавечай асобы, як яна разумеецца аб'яўленым словам Божым і самім натуральным розумам. Гэта права чалавечай асобы на рэлігійную свабоду павінна быць прызнана ў прававым парадку грамадства, каб яно стала грамадзянскім правам.
Усе людзі, у сілу сваёй уласцівай ім годнасці як асоб, гэта значыць, надзеленыя розумам і свабоднай воляй, а значыць, узбагачаныя асабістай адказнасцю, кіруюцца сваёй прыродай і маральна абавязаны шукаць праўду, асабліва тую, што тычыцца рэлігіі. Яны таксама абавязаны прыняць вядомую праўду і ўпарадкаваць усё сваё жыццё ў адпаведнасці з яе патрабаваннямі. Але людзі не могуць выканаць гэты абавязак належным чынам, калі не карыстаюцца як псіхалагічнай свабодай, так і імунітэтам ад знешняга прымусу. Такім чынам, права на рэлігійную свабоду грунтуецца не на суб'ектыўным характары чалавека, а на самой яго прыродзе. Такім чынам, права на гэты імунітэт застаецца нават для тых, хто не выконвае абавязак шукаць і прытрымлівацца праўды, і яго ажыццяўленне, пры ўмове падтрымання справядлівага грамадскага парадку, не можа быць перашкоджана.
Рэлігійная свабода і сувязь чалавека з Богам
3. Усё гэта становіцца яшчэ больш зразумелым для тых, хто лічыць, што найвышэйшай нормай чалавечага жыцця з'яўляецца той самы боскі закон — вечны, аб'ектыўны і ўніверсальны, — паводле якога Бог кіруе, кіруе і кіруе светам і шляхамі чалавечай супольнасці паводле задумы сваёй мудрасці і любові. Бог робіць чалавецтва ўдзельнікам гэтага закону, каб мы, дзякуючы лагоднаму распараджэнню боскага Провіду, маглі ўсё глыбей пазнаваць нязменную праўду. Таму кожны мае абавязак, а значыць, і права, шукаць праўду ў рэлігійных пытаннях, каб, выкарыстоўваючы адпаведныя сродкі, разважліва фармаваць правільныя і праўдзівыя меркаванні сумлення.
Цяпер праўду трэба шукаць такім чынам, які адпавядае годнасці чалавечай асобы і яе сацыяльнай прыродзе, гэта значыць праз свабоднае даследаванне, выкарыстоўваючы навучанне або адукацыю, камунікацыю і дыялог, з дапамогай якіх адны тлумачаць іншым праўду, якую яны знайшлі або лічаць, што знайшлі, каб дапамагчы адзін аднаму ў пошуках праўды; і як толькі гэта вядома, гэта трэба цвёрда прыняць з асабістай згодай.
Чалавек успрымае і распазнае дыктат боскага закона праз сваё сумленне; сумленне, якому ён абавязаны верна прытрымлівацца ва ўсёй сваёй дзейнасці, каб дасягнуць Бога, які ёсць яго мэтай. Таму яго нельга прымушаць дзейнічаць супраць свайго сумлення. Яму таксама нельга забараняць дзейнічаць паводле свайго сумлення, асабліва ў рэлігійных справах. Бо практыкаванне рэлігіі па сваёй прыродзе заключаецца перш за ўсё ў добраахвотных і свабодных унутраных дзеяннях, праз якія чалавек непасрэдна звязваецца з Богам: дзеянні такога роду не могуць быць загаданы або забаронены выключна чалавечай уладай. І сама сацыяльная прырода чалавека патрабуе, каб ён знешне праяўляў свае ўнутраныя рэлігійныя акты, каб ён меў зносіны з іншымі ў рэлігійных справах, каб ён спавядаў сваю рэлігію ў супольнасці.
Таму гэта знявага чалавечай асобы і парадку, які Бог усталяваў для людзей, калі, захоўваючы справядлівы грамадскі парадак, чалавеку адмаўляюць у свабодным вызнанні рэлігіі ў грамадстве.
Акрамя таго, рэлігійныя акты, праз якія людзі, грунтуючыся на сваіх глыбокіх перакананнях, прыватна і публічна звязваюцца з Богам, па сваёй прыродзе выходзяць за рамкі зямнога і часовага парадку. Такім чынам, грамадзянская ўлада, уласная мэта якой — абараняць агульнае дабро ў часе, павінна прызнаваць і заахвочваць рэлігійнае жыццё сваіх грамадзян; аднак яна перавышае свае паўнамоцтвы, калі спрабуе кіраваць рэлігійнымі актамі або перашкаджаць ім.
Свабода рэлігійных супольнасцей
4. Свабода або недатыкальнасць прымусу ў рэлігійных справах, якая належыць асобным асобам, павінна прызнавацца таксама і тады, калі яны дзейнічаюць калектыўна. Бо сацыяльная прырода як чалавецтва, так і самой рэлігіі патрабуе рэлігійных супольнасцей.
Гэтыя супольнасці, пры ўмове, што не парушаюцца справядлівыя патрабаванні грамадскага парадку, маюць права на імунітэт, каб кіраваць сабой паводле ўласных правілаў, шанаваць Боскасць публічным набажэнствам, дапамагаць сваім членам у ажыццяўленні рэлігійнага жыцця і падтрымліваць іх дактрынай, а таксама падтрымліваць інстытуты, у якіх члены супрацоўнічаюць, каб упарадкаваць сваё жыццё ў адпаведнасці са сваімі рэлігійнымі прынцыпамі.
Рэлігійныя абшчыны таксама маюць права не перашкаджаць ім юрыдычнымі сродкамі або адміністрацыйнымі дзеяннямі грамадзянскіх уладаў выбіраць, навучаць, прызначаць і пераводзіць сваіх святароў, мець зносіны з рэлігійнымі ўладамі і абшчынамі, якія знаходзяцца ў іншых частках свету, або выбіраць рэлігійныя будынкі і набываць і карыстацца адпаведнай маёмасцю.
Рэлігійныя супольнасці таксама маюць права не перашкаджаць ім выкладаць і публічна вызнаваць сваю веру, як вусна, так і пісьмова. Аднак, распаўсюджваючы рэлігійную веру і ўводзячы звычаі, трэба заўсёды ўстрымлівацца ад любых дзеянняў, якія могуць пахнуць прымусам, несумленнымі або несправядлівымі перакананнямі, асабліва пры зносінах з неадукаванымі або малазабяспечанымі людзьмі. Такія паводзіны варта разглядаць як злоўжыванне ўласнымі правамі і парушэнне правоў іншых.
Рэлігійная свабода таксама ўключае права рэлігійных супольнасцей свабодна выказваць унікальную каштоўнасць свайго вучэння для ўпарадкавання грамадства і для ажыўлення ўсёй чалавечай дзейнасці. Нарэшце, права асобных людзей, кіруемых уласнымі рэлігійнымі пачуццямі, свабодна збірацца або ствараць адукацыйныя, культурныя, дабрачынныя і сацыяльныя асацыяцыі заснавана на сацыяльнай прыродзе чалавецтва і самой прыродзе рэлігіі.
Рэлігійная свабода сям'і
5. Кожная сям'я, як грамадства, якое валодае сваімі ўласнымі неад'емнымі і асноўнымі правамі, мае права свабодна арганізоўваць сваё сямейнае рэлігійнае жыццё пад кіраўніцтвам бацькоў. Бацькі маюць права вызначаць форму рэлігійнай адукацыі, якая будзе дадзена іх дзецям, у адпаведнасці са сваімі рэлігійнымі перакананнямі. Таму грамадзянская ўлада павінна прызнаваць права бацькоў выбіраць школы або іншыя формы адукацыі з сапраўднай свабодай, не ўскладаючы на іх несправядлівых цяжараў, прама ці ўскосна, за гэтую свабоду выбару. Акрамя таго, правы бацькоў парушаюцца, калі дзяцей прымушаюць наведваць школьныя ўрокі, якія не адпавядаюць рэлігійным перакананням бацькоў, або калі навязваецца адзіная сістэма адукацыі, якая цалкам выключае рэлігійнае навучанне.
Прасоўванне рэлігійнай свабоды
6. Паколькі агульнае дабро грамадства, якое з'яўляецца сукупнасцю ўмоў грамадскага жыцця, дзякуючы якім людзі могуць больш поўна і лягчэй дасягнуць сваёй удасканальнасці, грунтуецца перш за ўсё на выкананні правоў і абавязкаў чалавечай асобы, абарона права на рэлігійную свабоду тычыцца грамадзян, уладаў, Царквы і іншых рэлігійных супольнасцей у залежнасці ад асаблівасцей кожнай з іх, улічваючы іх адпаведны абавязак перад агульным дабром.
Абарона і падтрымка непарушных правоў чалавека з'яўляецца асноўным абавязкам любой грамадзянскай улады. Таму грамадзянская ўлада павінна эфектыўна ўзяць на сябе адказнасць за абарону рэлігійнай свабоды ўсіх грамадзян праз справядлівыя законы і іншыя адпаведныя сродкі, а таксама спрыяць стварэнню спрыяльных умоў, якія спрыяюць рэлігійнаму жыццю, каб грамадзяне маглі эфектыўна карыстацца сваімі рэлігійнымі правамі і выконваць свае абавязкі, а само грамадства магло такім чынам карыстацца дабраславеннем справядлівасці і міру, якія вынікаюць з вернасці чалавецтва Богу і Яго святой волі.
Калі, улічваючы асаблівасці народаў, рэлігійная супольнасць атрымлівае асаблівае грамадзянскае прызнанне ў прававым ладзе грамадства, неабходна, каб адначасова права на свабоду ў рэлігійных справах прызнавалася і паважалася для ўсіх грамадзян і рэлігійных супольнасцей.
Нарэшце, грамадзянская ўлада павінна сачыць за тым, каб юрыдычная роўнасць грамадзян, якая таксама належыць да агульнага дабра грамадства, ніколі, ні адкрыта, ні таемна, не парушалася па рэлігійных прычынах, бо паміж імі не робіцца ніякай дыскрымінацыі.
Адсюль вынікае, што дзяржаўная ўлада не можа прымушаць грамадзян прымусам, страхам ці любымі іншымі сродкамі вызнаваць якую-небудзь рэлігію або адмаўляцца ад яе, а таксама не можа перашкаджаць каму-небудзь далучацца да рэлігійнай супольнасці або пакідаць яе. І гэта яшчэ больш супярэчыць волі Божай і святым правам чалавечай асобы і сям'і, калі сіла выкарыстоўваецца ў любой форме для ліквідацыі або падаўлення рэлігіі, няхай гэта будзе ва ўсім чалавецтве, у пэўным рэгіёне або ў пэўнай групе.
Межы рэлігійнай свабоды
7. Права на рэлігійную свабоду рэалізуецца ў чалавечым грамадстве, і таму яго выкарыстанне падпарадкоўваецца пэўным правілам, якія яго рэгулююць.
Пры карыстанні ўсімі свабодамі неабходна выконваць маральны прынцып асабістай і грамадскай адказнасці: пры карыстанні сваімі правамі кожны чалавек і сацыяльная група абавязаны маральным законам улічваць правы іншых, свае абавязкі перад іншымі і агульнае дабро ўсіх. Трэба дзейнічаць справядліва і гуманна ў адносінах да ўсіх.
Акрамя таго, паколькі грамадзянская супольнасць мае права абараняць сябе ад злоўжыванняў, якія могуць адбывацца пад падставай рэлігійнай свабоды, то ў першую чаргу абавязкам грамадзянскай улады з'яўляецца забеспячэнне гэтай абароны. Аднак гэта не павінна рабіцца адвольна або шляхам несправядлівага спрыяння аднаму боку, а ў адпаведнасці з прававымі нормамі, якія адпавядаюць аб'ектыўнаму маральнаму парадку. Гэтыя нормы неабходныя для эфектыўнай абароны гэтых правоў для ўсіх грамадзян і для мірнага балансу такіх правоў, для належнага садзейнічання сумленнаму грамадскаму спакою, які заключаецца ў арганізаваным суіснаванні ў сапраўднай справядлівасці, і для належнай аховы грамадскай маралі. Усё гэта складае фундаментальную частку агульнага дабра і ахопліваецца паняццем грамадскага парадку. Больш за тое, у грамадстве павінен выконвацца прынцып інтэгральнай свабоды, згодна з якім свабода павінна прызнавацца для чалавецтва як мага шырэй і павінна абмяжоўвацца толькі тады, калі і ў той ступені, у якой гэта неабходна. Адукацыя для ажыццяўлення свабоды
8. Людзі нашага часу знаходзяцца пад розным ціскам і рызыкуюць быць пазбаўленымі ўласнай свабоды выбару. Больш за тое, нямала тых, хто схільны адкідаць усялякае падпарадкаванне пад падставай свабоды і недаацэньваць належную паслухмянасць.
Таму гэты Ватыканскі Сабор заклікае ўсіх, але асабліва тых, хто адказвае за выхаванне іншых, імкнуцца выхоўваць людзей такім чынам, каб, паважаючы маральны парадак, яны падпарадкоўваліся законнай уладзе і любілі сапраўдную свабоду; людзей, якія ацэньваюць рэчы паводле ўласных крытэрыяў у святле праўды, якія арганізоўваюць свае дзеянні з пачуццём адказнасці і якія імкнуцца падтрымліваць усё праўдзівае і справядлівае, з радасцю злучаючы свае дзеянні з іншымі.
Такім чынам, рэлігійная свабода павінна быць таксама ўпарадкавана такім чынам, каб спрыяць больш адказнаму выкананню мужчынамі сваіх абавязкаў у грамадскім жыцці.
РАЗДЗЕЛ II
РЭЛІГІЙНАЯ СВАБОДА Ў СВЯТЛЕ АДКРЫЦЦЯ
Дактрына рэлігійнай свабоды
Яго карані глыбока ўкараніліся ў Адкрыцці
9. Калі гэты Ватыканскі Сабор заяўляе пра права чалавека на рэлігійную свабоду, ён грунтуе сваю дэкларацыю на годнасці чалавечай асобы, патрабаванні якой сталі ўсё больш відавочнымі для чалавечага розуму праз вопыт стагоддзяў. Больш за тое, гэтае вучэнне пра свабоду мае карані ў Божым Адкрыцці, і таму хрысціяне павінны выконваць яго яшчэ больш рэлігійна. Бо хоць Адкрыццё не сцвярджае выразна права на недатыкальнасць ад знешняга прымусу ў рэлігійных справах, яно, тым не менш, выяўляе годнасць чалавечай асобы ва ўсёй яе паўнаце, дэманструе падыход Хрыста да чалавечай свабоды ў выкананні абавязку верыць у слова Божае і вучыць нас духу, які вучні гэтага Настаўніка павінны распазнаваць і прытрымлівацца ва ўсім. Усё гэта ўдакладняе агульныя прынцыпы, на якіх грунтуецца вучэнне гэтай Дэкларацыі пра рэлігійную свабоду. Перш за ўсё, рэлігійная свабода ў грамадстве цалкам адпавядае свабодзе хрысціянскага акту веры.
Свабода акту веры
10. Адзін з найважнейшых прынцыпаў каталіцкага вучэння, які змяшчаецца ў Слове Божым і пастаянна навучаецца Айцамі царквы, заключаецца ў тым, што чалавек, веруючы, павінен добраахвотна адказваць Богу, і таму нікога нельга прымушаць прымаць веру супраць яго волі. Бо акт веры добраахвотны па сваёй прыродзе, бо чалавек, адкуплены Хрыстом Збаўцам і пакліканы Ісусам Хрыстом да ўсынаўлення, не можа далучыцца да Бога, які аб'яўляе сябе, калі, прыцягнуты Айцом, не аддасць Богу разумны і бясплатны дар веры. Таму цалкам адпавядае прыродзе веры, што любое навязванне людзьмі ў рэлігійных пытаннях павінна быць выключана. Такім чынам, рэжым рэлігійнай свабоды значна спрыяе садзейнічанню такому стану рэчаў, пры якім людзі могуць лёгка быць запрошаныя да хрысціянскай веры, прыняць яе па ўласнай волі і актыўна вызнаваць яе ва ўсіх аспектах свайго жыцця.
Паводзіны Хрыста і апосталаў
11. Бог, безумоўна, заклікае людзей служыць Яму ў духу і праўдзе, і таму яны звязаны сумленнем, але не прымушаныя. Бо Бог улічвае годнасць чалавечай асобы, якую Ён сам стварыў, якая павінна кіравацца сваёй воляй і карыстацца свабодай. Гэта асабліва відавочна было ў Хрысце Ісусе, у якім Бог дасканала адкрыў Сябе і паказаў Свае шляхі. Сапраўды, Хрыстос, наш Настаўнік і Госпад, лагодны і пакорны сэрцам, цярпліва прыцягваў і запрашаў вучняў. Праўда, Ён падтрымліваў і пацвярджаў Сваю пропаведзь цудамі, каб узбудзіць і ўмацаваць веру сваіх слухачоў, але не прымусіць іх. Ён, безумоўна, дакараў нявер'е тых, хто слухаў Яго, але пакаранне пакінуў Богу на дзень суда. Калі Ён пасылаў апосталаў у свет, Ён сказаў ім: «Хто паверыць і ахрысціцца, будзе выратаваны, а хто не паверыць, будзе асуджаны» (Мк. 16:16). Але Ён, ведаючы, што сярод пшаніцы пасеяны пустазелле, загадаў пакінуць абодва расці да жніва, якое адбудзецца ў канцы веку. Адмовіўшыся ад таго, што ён палітычны Месія і кіраўнік, які ўзначальваецца сілай, Ён аддаў перавагу называць сябе Сынам Чалавечым, які прыйшоў «каб служыць і аддаць душу Сваю як выкуп за многіх» (Мк 10:45). Ён аб'явіў Сябе як дасканалы Слуга Божы, які «не пераломіць надламанай трысціны і не патушыць тлеючага кнота» (Мацвея 12:20). Ён прызнаваў грамадзянскую ўладу і яе правы, загадваючы плаціць падаткі кесару, але Ён выразна папярэджваў, што павінны паважацца вышэйшыя правы Бога: «Аддавайце кесарава кесару, а Божае Богу» (Мацвея 22:21). Нарэшце, здзейсніўшы справу адкуплення на крыжы, каб здабыць збаўленне і сапраўдную свабоду для чалавецтва, Ён завяршыў Сваё адкрыццё. Ён сведчыў пра праўду, але не хацеў навязваць яе сілай тым, хто супярэчыў Яму. Бо Яго Царства не абараняецца сілай, але ўмацоўваецца сведчаннем пра праўду і слуханнем яе, і расце любоўю, з якой Хрыстос, узняты на крыжы, прыцягвае людзей да Сябе.
Апосталы, навучаныя словам і прыкладам Хрыста, ішлі тым жа шляхам. З першых дзён Царквы вучні Хрыста імкнуліся весці людзей да вызнання Хрыста як Госпада не праз прымус ці хітрасць, нявартую Евангелля, але перш за ўсё праз сілу Божага слова. Яны рашуча абвяшчалі ўсім план Бога Збаўцы, «Які хоча, каб усе людзі былі выратаваны і дайшлі да пазнання праўды» (1 Цім. 2:4); але ў той жа час яны паважалі слабых, нават тых, хто памыляецца, паказваючы тым самым, як «кожны дасць Богу справаздачу за сябе» (Рым. 14:12), і ў той жа час павінен слухацца свайго сумлення. Падобна Хрысту, апосталы заўсёды імкнуліся сведчыць пра Божую праўду, адважваючыся з усё большай адвагай абвяшчаць перад народам і ўладамі «слова Божае з упэўненасцю» (Дзеі 4:31). Бо яны верылі з непахіснай верай, што само Евангелле сапраўды з'яўляецца сілай Божай для збаўлення кожнага, хто верыць. Таму, пагарджаючы ўсёй «зброяй плоці» і ідучы па прыкладзе лагоднасці і пакоры Хрыста, яны прапаведавалі слова Божае, цалкам давяраючы яго боскай сіле знішчаць улады, якія з'яўляюцца варожымі Богу, і весці людзей да веры і паслухмянасці Хрысту. Апосталы, як і Настаўнік, прызнавалі законную грамадзянскую ўладу: «Няма ўлады, акрамя той, якую ўстанавіў Бог», — вучыць Апостал, які, адпаведна, загадвае: «Усялякія людзі няхай падпарадкоўваюцца вышэйшым уладам…». «Хто супраціўляецца ўладзе, той супраціўляецца Божаму ладу» (Рым. 13:1-2). І ў той жа час яны не баяліся супярэчыць грамадскай уладзе, калі яна супярэчыла святой волі Бога: «Трэба слухацца больш Бога, чым людзей» (Дзеі 5:29). Гэтым шляхам на працягу стагоддзяў і па ўсім свеце ішлі незлічоныя мучанікі і вернікі.
Царква ідзе па слядах Хрыста і апосталаў
12. Такім чынам, Царква, верная евангельскай праўдзе, ідзе шляхам Хрыста і Апосталаў, калі прызнае і спрыяе рэлігійнай свабодзе як адпаведную чалавечай годнасці і Божаму адкрыццю. На працягу стагоддзяў яна захоўвала і вучыла вучэнню, атрыманаму ад Настаўніка і Апосталаў. Нягледзячы на тое, што ў жыцці Божага народа, калі ён праходзіў праз зменлівасці чалавечай гісторыі, часам сустракаліся паводзіны, менш адпавядаючыя евангельскаму духу, і нават супярэчныя яму, Царква заўсёды прытрымлівалася вучэння, што нікога нельга прымушаць да прыняцця веры.
Такім чынам, евангельскае закісанне доўга дзейнічала ў свядомасці людзей і моцна паспрыяла таму, што на працягу стагоддзяў яны маглі паўней усвядоміць годнасць сваёй асобы і выспець у перакананні, што ў рэлігійных справах гэтая годнасць павінна захоўвацца ў грамадстве, незалежна ад любога чалавечага прымусу.
Свабода Царквы
13. Сярод таго, што тычыцца дабра Царквы, а больш таго, дабра самога зямнога грамадства, і што трэба захоўваць заўсёды і ўсюды і абараняць ад усялякай несправядлівасці, безумоўна, надзвычай важна, каб Царква карысталася такой свабодай дзеянняў, якая патрабуецца для клопату пра збаўленне чалавецтва. Бо гэта святая свабода, якой Адзінародны Сын Божы ўзбагаціў Царкву, адкупіўшы яе сваёй крывёю. Яна сапраўды настолькі ўласцівая Царкве, што тыя, хто ёй супрацьстаіць, дзейнічаюць супраць волі Божай. Свабода Царквы з'яўляецца фундаментальным прынцыпам у адносінах паміж Царквой і дзяржаўнымі ўладамі і ўсім грамадскім ладам.
Царква патрабуе свабоды ў чалавечым грамадстве і перад любой публічнай уладай, бо яна з'яўляецца духоўнай уладай, устаноўленай Хрыстом Госпадам, якой паводле боскага даручэння належыць абавязак ісці па ўсім свеце і прапаведаваць Евангелле ўсяму стварэнню. Падобным чынам Царква патрабуе свабоды, паколькі яна з'яўляецца супольнасцю людзей, якія маюць права жыць у грамадзянскай супольнасці паводле нормаў хрысціянскай веры.
Цяпер, калі рэлігійная свабода пануе як норма — не проста абвешчаная на словах, не проста замацаваная законамі, але і шчыра ўвасабляецца ў жыццё, — там, у рэшце рэшт, Царква дасягае стабільнага стану, як у законе, так і на практыцы, для неабходнай незалежнасці ў выкананні сваёй боскай місіі, незалежнасці, якую царкоўныя ўлады найбольш настойліва сцвярджалі ў грамадстве. І ў той жа час хрысціянскія вернікі, як і ўсе іншыя людзі, карыстаюцца грамадзянскім правам не быць перашкоджанымі жыць паводле свайго сумлення. Такім чынам, існуе гармонія паміж свабодай Царквы і той рэлігійнай свабодай, якая павінна быць прызнана правам усіх людзей і супольнасцей і замацавана ў прававой сістэме.
Абавязак Царквы
14. Каталіцкі Касцёл, каб выканаць боскі наказ: «навучыце ўсе народы» (Мц. 18, 19-20), павінен старанна імкнуцца, «каб слова Божае распаўсюджвалася і праслаўлялася» (2 Фес. 3, 1).
Ён шчыра просіць усіх сваіх дзяцей, каб яны перш за ўсё ўзносілі «маленні, просьбы, малітвы і падзякі за ўсіх людзей... Бо гэта добра і прыемна Збаўцу нашаму Богу, Які хоча, каб усе людзі былі збаўлены і дайшлі да пазнання праўды» (1 Цім. 2:1-4).
Са свайго боку, вернікі, фарміруючы сваё сумленне, павінны старанна звяртаць увагу на святое і пэўнае вучэнне Царквы. Бо па волі Хрыста Каталіцкі Касцёл з'яўляецца настаўнікам праўды, і яго місія заключаецца ў тым, каб аўтэнтычна абвяшчаць і вучыць праўду, якой ёсць Хрыстос, і адначасова абвяшчаць і пацвярджаць сваім аўтарытэтам прынцыпы маральнага парадку, якія вынікаюць з самой чалавечай прыроды. Акрамя таго, няхай вернікі будуць мудрымі ў адносінах да няверуючых і распаўсюджваюць святло жыцця «ў Духу Святым, у непрыхаванай любові, у словах праўды» (2 Кар. 6, 6-7) з усёй адвагай і апостальскай руплівасцю, нават да праліцця крыві.
Бо вучань мае сур'ёзны абавязак перад Хрыстом Настаўнікам кожны дзень лепш пазнаваць праўду, якую ён атрымаў ад Яго, верна абвяшчаць яе і мужна абараняць, выключаючы любыя сродкі, якія супярэчаць духу Евангелля. Аднак, у той жа час, Хрыстова любоў заклікае яго з любоўю, разважлівасцю і цярпеннем ставіцца да тых, хто жыве ў памылцы або не ведае веры. Таму трэба ўлічваць як абавязкі перад Хрыстом, жыватворным Словам, якое трэба прапаведаваць, так і правы чалавечай асобы і меру ласкі, якую Бог праз Хрыста даў чалавецтву, якое запрошана добраахвотна прыняць і вызнаць веру.
ЗАКЛЮЧЭННЕ
15. Такім чынам, відавочна, што людзі нашага часу жадаюць мець магчымасць свабодна вызнаваць рэлігію як прыватна, так і публічна; і больш за тое, рэлігійная свабода абвешчана грамадзянскім правам у многіх Канстытуцыях і ўрачыста прызнана ў міжнародных дакументах.
Але ёсць рэжымы, у якіх, хоць Канстытуцыя і прызнае свабоду рэлігійнага культу, самі дзяржаўныя ўлады імкнуцца перашкодзіць грамадзянам практыкаваць рэлігію і зрабіць жыццё рэлігійных супольнасцей надзвычай складаным і небяспечным.
З радасцю вітаючы спрыяльныя знакі гэтага часу, але з сумам асуджаючы гэтыя сумныя факты, Святы Сабор заклікае католікаў і просіць усіх людзей з найвялікшай увагай разважаць пра тое, наколькі неабходная рэлігійная свабода, асабліва ў цяперашніх умовах чалавечай сям'і.
Відавочна, што ўсе народы становяцца ўсё больш аб'яднанымі, што людзі розных культур і рэлігій звязаны паміж сабой больш цеснымі сувязямі, і што расце ўсведамленне асабістай адказнасці. Таму для ўстанаўлення і ўмацавання мірных адносін і згоды паміж чалавецтвам неабходна, каб рэлігійная свабода абаранялася эфектыўнымі прававымі гарантыямі ва ўсім свеце, а таксама каб паважаліся найвышэйшыя абавязкі і правы людзей свабодна развіваць сваё рэлігійнае жыццё ў грамадстве.
Няхай Бог, Айцец усіх, дасць чалавечай сям’і, праз стараннае захаванне рэлігійнай свабоды ў грамадстве, ласкай Хрыста і сілай Святога Духа, дасягнуць узнёслай і нязменнай «свабоды славы дзяцей Божых» (Рым., 8, 21).
Усё ў гэтай Дэкларацыі спадабалася Айцам Найсвяцейшага Сабору. І Мы, з апостальскай уладай, дадзенай Хрыстом, разам з паважанымі Айцамі, у Святым Духу, ухваляем, пастанаўляем і ўстанаўліваем іх, і загадваем, каб яны, пасля таго, як будуць пастаноўлены на сінодзе, былі абвешчаныя дзеля славы Божай.
Рым, у саборы Святога Пятра, 7 снежня 1965 г.
Я, ПАВЕЛ, біскуп Каталіцкага Касцёла